I, q. 46, a. 3
Czy stworzenie rzeczy odbyło się na początku czasu
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że stworzenie rzeczy nie było na początku czasu. Co bowiem nie jest w czasie, nie jest w jakiejś części czasu. Lecz stworzenie rzeczy nie było w czasie, przez stworzenie bowiem została wytworzona substancja rzeczy w bycie; czas zaś nie mierzy substancji rzeczy, a zwłaszcza rzeczy niecielesnych. Zatem stworzenie nie odbyło się na początku czasu.
Zarzut drugi. Oprócz tego dowodzi Filozof (Physic, lib. VI, cap. VI), że wszystko co się staje, stawało się, i tak wszystko co się staje, ma pierwej i później. Na początku zaś czasu, ponieważ jest niepodzielny, nie ma pierwej i później. Zatem skoro być stworzonym jest pewnym stawaniem się, wydaje się, że rzeczy nie są stworzone na początku czasu.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, także sam czas jest stworzony. Lecz nie może być stworzony na początku czasu, skoro czas jest podzielny, początek zaś czasu niepodzielny. Zatem stworzenie rzeczy nie odbyło się na początku czasu.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w ks. Rodzaju (Rdz 1, 1): „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię”.
Odpowiadam, że te słowa ks. Rodzaju (Rdz 1, 1) „Na początku Bóg stworzył niebo i ziemię” tłumaczy się trojako, by wykluczyć trzy błędy. Niektórzy bowiem twierdzili, że świat był zawsze, a że czas nie ma początku. I by to wykluczyć, wykłada się „na początku”, to znaczy czasu. Inni zaś przyjmowali, że są dwa pierwiastki stworzenia, jeden rzeczy dobrych, drugi rzeczy złych. I by to wykluczyć, wykłada się „na początku” (in principio), to znaczy w Synu (in Filio), jak bowiem początek sprawczy przypisuje się jako swoistą własność Ojca z powodu potęgi, tak początek wzorowy przypisuje się jako swoistą własność Synowi, z powodu mądrości; jak gdy się mówi: „wszystko w mądrości rozrządziłeś” (Ps 104[103], 24), tak się rozumie, że Bóg wszystko uczynił na początku, to znaczy w Synu, według owych słów Apostoła do Kolosan (Kol 1, 16): „w nim”, to znaczy w Synu, „wszystkie rzeczy są stworzone”. Inni znowu powiedzieli, że rzeczy materialne Bóg stworzył za pośrednictwem stworzeń duchowych. I celem wykluczenia tego, wykłada się: „Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię”, to znaczy przed wszystkim. Cztery rzeczy zaś przyjmuje się jako stworzone równocześnie, mianowicie niebo empirejskie, materię cielesną (pod którą rozumie się ziemię), czas, i naturę anielską.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Nie mówi się, że rzeczy są stworzone na początku czasu, jakoby początek czasu był miarą stworzenia; lecz ponieważ równocześnie z czasem zostały stworzone niebo i ziemia.
Odpowiedź na drugi zarzut. Te słowa Filozofa rozumie się o stawaniu się, które dzieje się przez ruch, lub które jest kresem ruchu. Ponieważ skoro w każdym ruchu można przyjąć pierwej i później, przed oznaczeniem jakiegokolwiek punktu w danym ruchu, gdy mianowicie coś jest w ruchu i stawaniu się, można przyjąć pierwej, a także coś po nim; co bowiem jest na początku ruchu, lub u kresu, nie jest w samym ruchu. Stwarzanie zaś ani nie jest ruchem, ani kresem ruchu, jak powiedziano powyżej (P. 45, art. 2, 3). Stąd w ten sposób bywa coś stwarzane, że przedtem stwarzane nie było.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Nic nie jest uczynione, jak tylko tak, jak istnieje. Z czasu zaś istnieje tylko teraz. Stąd może być uczyniony tylko odnośnie do jakiegoś teraz, nie jakoby w samym tym pierwszym teraz był czas, lecz ponieważ od niego zaczyna się czas.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.