Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 47, a. 3

Czy jest tylko jeden świat

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że jest nie tylko jeden świat, lecz więcej. Jak bowiem mówi Augustyn w ks. Octog. trium Quaest. (qu. XLVI), niestosownym jest powiedzieć, że Bóg stworzył rzeczy bez powodu. Lecz dla tego powodu, dla którego stworzył jedno, mógł stworzyć wiele, skoro Jego możność nie jest ograniczona do stworzenia jednego świata, lecz jest nieskończona, jak wykazano powyżej (R. XXV, par. 2). Zatem Bóg stworzył wiele światów.

Zarzut drugi. Oprócz tego, natura czyni to co jest lepsze, tym bardziej więc Bóg. Lecz byłoby lepiej, gdyby było więcej światów, niż jeden; gdyż liczniejsze dobra są czymś lepszym niż mniej liczne. Zatem Bóg uczynił wiele światów.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, wszystko co ma formę w materii, może się mnożyć co do liczby, a gatunek pozostaje ten sam; powielanie bowiem co do liczby pochodzi z materii. Lecz świat ma formę w materii; jak bowiem gdy mówię człowiek oznaczam formę, gdy zaś mówię ten człowiek, oznaczam formę w materii, tak gdy się mówi świat, oznacza się formę, gdy zaś się mówi ten świat oznacza się formę w materii. Stąd nic nie przeszkadza, by było więcej światów.

Lecz przeciwnym jest co powiedziano w (J 1, 10): świat jest uczyniony przezeń, gdzie powiedział świat w liczbie pojedynczej, jakby jeden tylko świat istniał.

Odpowiadam, że sam porządek istniejący w rzeczach tak przez Boga stworzonych, okazuje jedność świata. Nazywa się bowiem świat jednym dla jedności porządku, o ile pewne rzeczy do innych są przyporządkowane. Wszystkie zaś rzeczy które są od Boga, są związane stosunkiem wzajemnym do siebie i do Boga, jak powyżej wykazano (R. XI, par. 3, R. XXI, par. 1). Stąd wszystkie rzeczy muszą należeć do jednego świata. Ci zatem mogli przyjmować wiele światów, którzy za przyczynę świata nie przyjmowali jakiejś porządkującej mądrości, lecz przypadek; jak Demokryt, który powiedział, że ten świat i inne nieskończone powstały przez przypadkowe złożenie atomów.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ten jest powód, dla którego świat jest jeden, że wszystko musi być przyporządkowane jednym porządkiem i do jednego. I dlatego Arystoteles w XII Metaph. (l. XI, cap. X) wnioskuje z jedności porządku istniejącego w rzeczach o jedności Boga rządzącego. Platon zaś z jedności wzoru dowodzi jedności świata, jako czegoś odwzorowanego.

Odpowiedź na drugi zarzut. Żaden czynnik nie dąży do wielości materialnej jako celu; materialna wielość bowiem nie ma oznaczonego kresu, lecz sama z siebie dąży do nieskończoności; nieskończone zaś sprzeciwia się pojęciu celu. Gdy się zaś mówi, że mnogie światy są lepsze niż jeden, mówi się to odnośnie do wielości materialnej. Takie lepsze zaś nie leży w zamiarze Boga działającego, gdyż dla tego samego powodu można by powiedzieć, że gdyby uczynił dwa, lepiej byłoby, żeby istniały trzy, i tak w nieskończoność.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Świat składa się z całej swej materii. Niemożliwym jest bowiem, by istniała inna ziemia, niż ta, skoro wszelka ziemia byłaby z natury niesiona do tej pośredniej, gdziekolwiek by była. I to samo rozumowanie odnosi się do innych ciał, które są częściami świata.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.