I, q. 48, a. 6
Czy kara ma więcej naturę zła niż wina
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że kara ma więcej naturę zła niż wina. Wina bowiem tak się ma do kary, jak zasługa do nagrody. Lecz nagroda ma więcej naturę dobra niż zasługa, skoro jest jej celem. Zatem kara ma więcej naturę zła niż wina.
Zarzut drugi. Oprócz tego, to jest większym złem, co przeciwstawia się większemu dobru. Lecz kara, jak powiedziano (w art. poprz.), przeciwstawia się dobru czyniącego, wina zaś dobru czynności. Skoro więc czyniący jest czymś ważniejszym niż czynność, wydaje się, że kara jest gorszą od winy.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, istnieje pewna kara, którą jest pozbawienie celu, a nazywa się ona brakiem oglądania Boga. Zło zaś winy polega na pozbawieniu przyporządkowania do celu. Zatem kara jest większym złem niż wina.
Lecz przeciwnie. Mądry pracownik wprowadza mniejsze zło dla uniknięcia większego, jak na przykład lekarz obcina członek, by nie zepsuło się ciało. Lecz mądrość Boga nakłada karę dla uniknięcia winy. Zatem wina jest większym złem, niż kara.
Odpowiadam, że wina ma więcej naturę zła, niż kara, i nie tylko niż kara zmysłowa, która polega na pozbawieniu dóbr cielesnych, którą to karę więcej ludzi rozumie, lecz także przyjąwszy karę w znaczeniu ogólnym, o ile pozbawienie łaski lub chwały jest pewną karą. A powód tego jest dwojaki. Pierwszy mianowicie jest, że ze zła winy staje się ktoś złym, nie zaś ze zła kary, według słów Dionizego (IV cap. de Div. Nom.): Być karanym nie jest złem, ale zasłużyć na karę. A to dlatego, że ponieważ dobro wprost polega na czynie, a nie na możności, ostatecznym zaś czynem jest działanie, albo używanie jakichś rzeczy posiadanych, bezwzględne dobro człowieka zasadza się na dobrym działaniu, lub dobrym używaniu rzeczy posiadanych. Używamy zaś wszystkich rzeczy przez wolę. Stąd od dobrej woli, przez którą człowiek dobrze używa rzeczy posiadanych, nazywa się człowieka dobrym, a od złej złym. Może bowiem ktoś, kto ma złą wolę, źle używać także dobra, które posiada, jak na przykład gdy gramatyk dobrowolnie mówi niepoprawnie. Ponieważ więc wina polega na nieporządnym czynie woli, kara zaś na pozbawieniu kogoś tych rzeczy, których używa wola, więcej jest zła w winie niż w karze.
Drugi powód można zaczerpnąć z tego, że Bóg jest sprawcą zła kary, a nie zła winy. Ta zaś jest tego przyczyna, że zło kary pozbawia dobra stworzenie, czy to gdy przyjmuje się za dobro stworzenia coś stworzonego, jak na przykład ślepota pozbawia wzroku, czy to jest dobrem niestworzonym, jak przez pozbawienie widzenia Boga usuwa się od stworzenia dobro niestworzone. Zło zaś winy przeciwstawia się właściwie samemu dobru niestworzonemu; przeciwstawia się bowiem spełnieniu woli bożej i miłości bożej, przez którą dobro boskie miłuje się samo w sobie, a nie tylko o tyle, o ile uczestniczy w nim stworzenie. Tak więc jest jasnym, że wina zawiera więcej pojęcia zła niż kara.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż wina kończy się na karze, jak zasługa na nagrodzie, jednak winy nie zamierza się dla kary, jak zasługi dla nagrody, lecz raczej na odwrót, karę się wprowadza dla uniknięcia winy. I tak wina jest gorsza niż kara.
Odpowiedź na drugi zarzut. Porządek czynności, który usuwa wina, jest doskonalszym dobrem czyniącego, skoro jest doskonałością drugą, niż dobro, które usuwa kara, a które jest doskonałością pierwszą.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Nie można porównywać winy do kary, jak celu i porządku do celu; gdyż obydwu można być pozbawionym w jakiś sposób i przez winę i przez karę. A przez karę mianowicie o ile sam człowiek jest usunięty od celu, i od przystosowania do celu; przez winę zaś, o ile to pozbawienie należy do czynności, która nie jest skierowana do należytego celu.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.