Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 5, a. 1

Czy dobro różni się rzeczowo od bytu

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że dobro różni się rzeczowo od bytu. Powiada bowiem Boecjusz w księdze De Hebdom.: Dostrzegam w rzeczach, że co innego jest, że są dobre, a co innego, że istnieją. Więc dobro i byt różnią się rzeczowo.

Zarzut drugi. Oprócz tego nic nie może być swą własną formą. Lecz to nazywamy dobrem, co ma formę bytu, jak to powiedziano w komentarzu do księgi De causis (Propos. 21 i 22). Stąd dobro różni się od bytu rzeczowo.

Zarzut trzeci. Oprócz tego dobro może być większe lub mniejsze. Byt zaś nie może być większy lub mniejszy. Zatem dobro różni się rzeczowo od bytu.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiada Augustyn, że o ile istniejemy, dobrzy jesteśmy, w księdze De doctr. christ. (l. I, c. 32).

Odpowiadam, że dobro i byt są tym samym rzeczowo, lecz różnią się tylko pojęciowo. To jasnym jest z następującego dowodu. Pojęcie bowiem dobra polega na tym, aby coś było pożądania godne. Stąd Filozof powiada w I Ethic., że dobrem jest to, czego wszyscy pożądają. Jasnym zaś jest, że każda rzecz jest pożądania godna o tyle, o ile jest doskonałą; wszystko bowiem pożąda swej doskonałości. O tyle zaś każda rzecz jest doskonałą, o ile jest w czynie; stąd jest jasnym, że o tyle coś jest dobrem, o ile jest bytem, byt bowiem jest stanem czynnym każdej rzeczy, jak to wynika z tego, co powyżej powiedziano (R. III, par. 4 i R. IV, par. 1). Stąd jasnym jest, że dobro i byt są tym samym rzeczowo, lecz dobro przedstawia pojęcie czegoś pożądania godnego, czego byt nie przedstawia.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Chociaż dobro i byt są tym samym rzeczowo, ponieważ różnią się jednak pojęciowo, nie mówi się w ten sam sposób, że coś jest bytem wprost i dobrem wprost. Skoro bowiem byt oznacza, że coś jest właściwie w czynie, czyn zaś właściwie ma związek z możnością, o tyle nazywamy coś bytem wprost, o ile przede wszystkim rozróżnia się od tego, co jest tylko w możności. Jest zaś nim byt substancjalny każdej rzeczy. Stąd z powodu swego bytu substancjalnego każda rzecz nazywa się bytem wprost; przez akty zaś ponad to dodane, nazywa się coś bytem pod pewnym względem, jak na przykład być białym oznacza być pod pewnym względem: to bowiem, że coś jest białym, nie znosi bytu w możności wprost; ponieważ przydarza się rzeczy, która już poprzednio istnieje w czynie. Lecz dobro oznacza pojęcie czegoś doskonałego, co jest pożądania godne; a stąd oznacza pojęcie czegoś ostatecznie doskonałego. Stąd o tym, co jest ostatecznie doskonałe, powiada się, że jest dobrem wprost. To zaś, co nie ma ostatecznej doskonałości, którą mieć powinno, chociaż posiada pewną doskonałość, o ile jest w czynie, o tym nie powiada się, że jest doskonałym wprost, ani dobrem wprost, lecz pod pewnym względem. Tak więc odnośnie do bytu pierwotnego, który jest substancjalny, nazywa się coś bytem wprost, a dobrem pod pewnym względem, mianowicie o ile jest bytem. Odnośnie zaś do ostatecznego czynu nazywa się coś bytem pod pewnym względem, a dobrem wprost. Tak więc to, co powiada Boecjusz, że w rzeczach czym innym jest to, że są dobre, a czym innym, że istnieją, odnieść należy do tego, że coś jest dobrem wprost i do bytu wprost, ponieważ odnośnie do czynu pierwotnego coś jest bytem wprost, a odnośnie do ostatecznego dobrem wprost. A jednak odnośnie do pierwszego czynu jest pod pewnym względem dobrem, a odnośnie do ostatecznego czynu jest niejako bytem.

Odpowiedź na drugi zarzut. Dobro nazywa się formą, o ile się rozumie dobro wprost, odnośnie do ostatecznego czynu.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Podobnie mówi się o dobru, że jest większym lub mniejszym, odnośnie do czynu później dodanego, na przykład odnośnie do wiedzy lub cnoty.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.