Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 50, a. 1

Czy anioł jest zupełnie niecielesny

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że anioł nie jest zupełnie niecielesny. To bowiem co jest niecielesne tylko odnośnie do nas a nie odnośnie do Boga, nie jest wprost niecielesne. Lecz Damascen mówi w księdze II de Fid. Orth. cap. II, że anioł nazywa się niecielesnym i niematerialnym odnośnie do nas, lecz w porównaniu do Boga jest cielesnym i materialnym. Zatem nie jest niecielesnym wprost.

Zarzut drugi. Oprócz tego, tylko ciało się porusza, jak się tego dowodzi w VI Physic. Lecz Damascen mówi tamże, że anioł jest substancją intelektualną, zawsze ruchomą. Anioł więc jest substancją cielesną.

Zarzut trzeci. Oprócz tego mówi Ambroży w księdze de Spiritu Sancto (l. I, c. VII): Wszelkie stworzenie otoczone jest pewnymi granicami swej natury. Być zaś ograniczonym, jest swoistą właściwością ciał. Zatem każde stworzenie jest cielesne. Aniołowie zaś są stworzeniami Boga, jak widać w Psalmie (Ps 148, 2): Chwalcie Pana wszyscy aniołowie Jego, a następnie jest dodane (w. 5): Albowiem On rzekł i uczynione są: On rozkazał i stworzone są. Zatem aniołowie są cieleśni.

Lecz przeciwnym temu jest to co powiedziano w Psalmie (Ps 104, 4): Który czyni anioły Swoje duchami.

Odpowiadam, że musi się przyjąć jakieś stworzenia niecielesne. To bowiem co Bóg przede wszystkim zamierzył w rzeczach stworzonych, jest to dobro, które polega na upodobnieniu do Boga. Zachodzi zaś doskonałe upodobnienie skutku do przyczyny, gdy skutek naśladuje przyczynę odnośnie do tego, przez co przyczyna wywołuje skutek; jak na przykład ciepło sprawia ciepło. Bóg zaś stworzenie powołuje do bytu umysłem i wolą, jak okazano powyżej (R. XIV, par. 8, R. XIX, par. 4). Stąd wymaga się do doskonałości wszechświata, by były jakieś stworzenia rozumne. Rozumienie zaś nie może być czynnością ciała, ani jakiejś władzy cielesnej, każde bowiem ciało jest ograniczone do tu i teraz. Stąd, by wszechświat był doskonały, należy przyjąć istnienie jakiegoś stworzenia niecielesnego.

Starożytni zaś, nie znając siły rozumu i nie rozróżniając między zmysłem i umysłem, mniemali, że istnieje na świecie tylko to, co można dostrzec zmysłem albo wyobraźnią. A ponieważ pod wyobraźnię podpada tylko ciało, mniemali, że nie istnieje inny byt jak tylko ciało, jak mówi Filozof w IV Phys. I od nich wyszedł błąd Saduceuszów mówiących, że nie masz ducha (Dz 23, 8). Lecz to samo, że umysł jest wyższy od zmysłu, wykazuje rozumnie, że istnieją pewne rzeczy bezcielesne, które tylko umysł może zrozumieć.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Substancje niecielesne są czymś pośrednim między Bogiem i stworzeniami cielesnymi. Rzecz zaś pośrednia przyrównana do jednego z przedmiotów krańcowych wydaje się drugim przedmiotem krańcowym, jak na przykład letnie przyrównane do ciepłego wydaje się zimnym. I z tego powodu się mówi, że aniołowie przyrównani do Boga są materialni i cieleśni, a nie, że jest w nich coś z natury cielesnej.

Odpowiedź na drugi zarzut. Ruch się tutaj przyjmuje o ile rozumienie i chcenie nazywa się pewnym ruchem. Nazywa się więc anioła substancją zawsze się poruszającą, ponieważ zawsze jest rozumiejący w czynie, a nie czasem w czynie a czasem w możności, jak my. Stąd jest jasnym, że argument ten pochodzi z dwuznaczności.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Być objętym granicami miejscowymi jest swoistą własnością ciał, lecz być objętym granicami istotnościowymi wspólnym jest każdemu stworzeniu, zarówno cielesnemu jak duchowemu. Stąd mówi Ambroży w księdze de Spir. Sanct. (jak w zarzucie), że choć niektóre byty nie są objęte miejscami materialnymi, jednak są one ograniczone przez swą substancję.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.