Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 50, a. 5

Czy aniołowie są niezniszczalni

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie nie są niezniszczalni. Mówi bowiem Damascen, De Fide Orth. l. II, c. 3 o aniele, że jest on substancją umysłową, która otrzymała nieśmiertelność z łaski a nie z natury.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Platon w Tim.: O bogowie bogów, których jestem twórcą a tak samo ojcem, dziełami doprawdy jesteście moimi, z natury podlegającymi zepsuciu, jednak z mojej woli niezniszczalnymi. Pod tymi zaś bogami nie można rozumieć niczego innego, jak aniołów. Zatem aniołowie z natury swojej są zniszczalni.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, według Grzegorza (Morał. l. XVI, c. 37) wszystko popadłoby w nicość, gdyby go nie zachowywała ręka Wszechmocnego. Lecz to, co może się obrócić w nicość, jest zniszczalne. Zatem skoro Bóg uczynił aniołów, wydaje się, że z natury swej są zniszczalni.

Lecz przeciwnym jest co mówi Dionizy IV c. de Div. Nom., że substancje rozumne mają życie niekończące się, istniejąc wolne od powszechnego zepsucia, śmierci i materii i rodzenia.

Odpowiadam, że należy powiedzieć, iż aniołowie z natury swojej są niezniszczalni. A powód tego leży w tym, że każda rzecz psuje się tylko przez to, że forma jej oddziela się od materii. Stąd skoro anioł jest samą substancjalnie bytującą formą, jak wynika z tego co powyżej powiedziano (par. 2), jest niemożliwym, by jego substancja podlegała zniszczeniu. Tego bowiem co samo przez się należy do jakiejś rzeczy, nigdy od niej nie można oddzielić; od tej zaś rzeczy, do której należy przez związek z czymś innym, można je oddzielić, gdy się oddzieli to, ze względu na co do niej należało. Okrągłości bowiem nie można oddzielić od koła, ponieważ sama przez się do niego należy. Lecz koło spiżowe może utracić okrągłość przez to, że figurę oddzieli się od spiżu. Byt zaś jako taki należy do formy, każda rzecz bowiem jest bytem w czynie, o ile ma formę. Materia zaś jest bytem w czynie przez formę. To więc co złożone z materii i formy, przestaje być w czynie przez to, że forma oddziela się od materii. Lecz jeśli sama forma istnieje substancjalnie w swym bycie, jak to jest w aniołach, jak powiedziano (powyżej), nie może stracić bytu. Sama więc niematerialność anioła jest powodem, dla którego anioł z natury nie podlega zniszczeniu.

Znak zaś tej niezniszczalności bierzemy z czynności umysłowej anielskiej natury. Ponieważ bowiem wszystko działa o ile jest w czynie, czynność rzeczy wskazuje na sposób jej bytowania. Gatunek zaś i naturę działania poznaje się z przedmiotu. Przedmiot znowu umysłowy skoro jest ponad czasem, jest wieczny. Stąd każda substancja rozumna jest ze swej natury niezniszczalna.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Damascen przyjmuje doskonałą nieśmiertelność, która obejmuje wszelaką niezmienność, ponieważ wszelka zmiana jest jakby śmiercią, jak mówi Augustyn (Contra Maxim. l. II). Doskonałą zaś niezmienność otrzymują aniołowie tylko przez łaskę, jak to okaże się później (R. LXII, par. 2, 8).

Odpowiedź na drugi zarzut. Platon przez bogów rozumie ciała niebieskie, o których sądził, że się składają z elementów i że są dlatego z natury swojej zniszczalne, lecz z woli bożej zawsze zachowują się w bycie.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Jak powiedziano powyżej (R. XLIV, par. 1), istnieje jakaś rzecz konieczna, która ma przyczynę swej konieczności. Stąd nie sprzeciwia się temu co jest konieczne lub niezniszczalne, że jego byt zależy od czegoś drugiego jako od przyczyny. Przez to więc, że się mówi, iż wszystkie rzeczy a nawet i aniołowie popadliby w nicość, gdyby ich Bóg nie utrzymywał, nie daje się do zrozumienia, że jest w aniołach jakiś pierwiastek zniszczalności, lecz że byt anioła zależy od Boga jako od przyczyny. Nie mówi się zaś, że coś jest zniszczalne dlatego, że Bóg może to wtrącić w nicość przestając je zachowywać, lecz przez to, że samo w sobie ma jakiś pierwiastek zniszczalności, czy przeciwieństwo, czy przynajmniej możność materii.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.