Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 51, a. 1

Czy aniołowie posiadają ciała złączone z nimi z natury

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie mają ciała w sposób naturalny z nimi złączone. Mówi bowiem Orygenes w ks. Peri Archon (l. I, c. VI): Jest właściwością jedynie natury Boga, to jest Ojca i Syna i Ducha Świętego, że się rozumie o Nim, iż istnieje bez substancji materialnej i bez złączenia się z jakimś cielesnym dodatkiem. Mówi także Bernard w VI Homilii o Pieśni nad Pieśniami: Tak niecielesność jak nieśmiertelność przypiszmy Bogu samemu, którego jedynie natura ani dla siebie samej ani dla czegoś innego nie potrzebuje pomocy narzędzia cielesnego. Jest zaś jasnym, że każdy inny duch stworzony potrzebuje pomocy cielesnej. Także Augustyn mówi Sup. Gen. ad Litt. (l. III, c. X): Demony nazywają się zwierzętami powietrznymi dlatego, że są obdarzone naturą ciał powietrznych. Taką samą zaś jest natura demona i anioła. Zatem aniołowie mają ciała złączone z nimi z natury.

Zarzut drugi. Oprócz tego Grzegorz w Homilii na Trzech Króli nazywa anioła zwierzęciem rozumnym. Każde zaś zwierzę jest złożone z ciała i duszy. Zatem aniołowie mają ciała z natury z nimi złączone.

Zarzut trzeci. Oprócz tego życie w aniołach jest doskonalsze niż w duszach. Lecz dusza nie tylko żyje, ale i ożywia ciało. Zatem aniołowie ożywiają ciała naturalnie z nimi złączone.

Lecz przeciwnym jest co mówi Dionizy IV cap. De div. Nom., iż aniołów pojmuje się jako istoty niecielesne.

Odpowiadam, że aniołowie nie mają ciał z natury z nimi złączonych. Co się bowiem przydarza jakiejś naturze, nie znajduje się powszechnie w owej naturze; jak na przykład, ponieważ posiadanie skrzydeł nie należy do pojęcia zwierzęcia, nie jest właściwością każdego zwierzęcia. Skoro zaś rozumienie nie jest czynem ciała ani jakiejś mocy cielesnej, jak okaże się poniżej (R. 75, art. 2), posiadanie złączonego ciała nie należy do pojęcia substancji rozumnej jako takiej, lecz przydarza się jakiejś substancji rozumnej, z powodu czego innego; dla duszy ludzkiej na przykład jest odpowiednim być złączoną z ciałem, dlatego, że jest niedoskonała i istnieje w możności w rodzaju substancji rozumnych, nie posiadając w naturze swojej pełności wiedzy, lecz nabywając jej przez zmysły cielesne z rzeczy zmysłowych, jak to powie się poniżej (R. 84, art. 6, R. 89, art. 1). Jeżeli w jakimkolwiek rodzaju znajduje się coś niedoskonałego, musi w tymże rodzaju istnieć uprzednio coś doskonałego. Istnieją zatem w naturze rozumnej jakieś substancje rozumne doskonałe, nie potrzebujące czerpać wiedzy z rzeczy zmysłowych. Zatem nie wszystkie substancje rozumne są złączone z ciałami, lecz niektóre są od ciał oddzielone. I te nazywamy aniołami.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Jak powiedziano powyżej (R. 50, art. 1), niektórzy myśleli, że każdy byt jest ciałem. I z takiego mniemania wyszło, jak się zdaje, to, iż niektórzy sądzili, jakoby nie było żadnych substancji niecielesnych, chyba tylko złączone z ciałami, tak dalece, że niektórzy twierdzili, iż także Bóg jest duszą świata, jak opowiada Augustyn w VII de Civ. Dei (cap. VI). Lecz ponieważ to jest sprzeczne z wiarą katolicką, która naucza, że Bóg jest wywyższony ponad wszystkie rzeczy, według owych słów (Ps 8, 2): wyniosła się wielmożność twoja nad niebiosa. Orygenes nie chcąc mówić tego o Bogu, co do innych substancji poszedł za mniemaniem innych; jak i w wielu innych rzeczach pomylił się, idąc za mniemaniem filozofów starożytnych. Można zaś tłumaczyć słowa Bernarda w tym znaczeniu, że duchy stworzone potrzebują narzędzia cielesnego, nie z natury złączonego, ale przyjętego w jakimś celu, jak to powie się poniżej (w artykule następnym). Augustyn zaś mówi nie twierdząc, lecz ze stanowiska platończyków, przyjmujących istnienie pewnych zwierząt powietrznych, które nazywali demonami.

Odpowiedź na drugi zarzut. Grzegorz nazywa anioła zwierzęciem rozumnym przenośnie z powodu podobieństwa do natury rozumnej.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Ożywianie skutecznie jest wprost doskonałością. Stąd też należy ono do Boga według owych słów (1 Sm 2, 6): Pan umarza i ożywia. Lecz ożywiać formalnie jest własnością substancji, która jest częścią jakiejś natury i która nie ma w sobie całkowitej natury gatunku. Stąd substancja rozumna, która nie jest złączona z ciałem, jest doskonalsza od tej, która jest z ciałem złączona.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.