I, q. 53, a. 1
Czy anioł może się poruszać ruchem miejscowym
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że anioł nie może się poruszać ruchem miejscowym. Jak bowiem Filozof udowadnia w VI Physic., to co nie posiada części, nie porusza się, gdy bowiem coś jest w punkcie wyjścia (in termino a quo), nie porusza się, a tak samo, gdy jest w punkcie, do którego dąży (in termino ad quem), gdyż się już poruszyło. Wynika więc z tego, że wszystko co się porusza, gdy się porusza, jest częściowo w punkcie od którego wychodzi, a częściowo w punkcie do którego dąży. Lecz anioł nie ma części. Zatem anioł nie może poruszać się co do miejsca.
Zarzut drugi. Oprócz tego ruch jest czynem czegoś niedoskonałego, jak powiedziano w III Physic. Lecz anioł błogosławiony nie jest niedoskonały. Zatem anioł błogosławiony nie porusza się ruchem miejscowym.
Zarzut trzeci. Oprócz tego ruch odbywa się tylko dla potrzeby. Lecz święci aniołowie nie mają żadnej potrzeby. Zatem święci aniołowie nie poruszają się ruchem miejscowym.
Lecz przeciwnie, tak samo może się poruszać anioł błogosławiony, jak dusza błogosławiona. Lecz koniecznie trzeba powiedzieć, że dusza błogosławiona porusza się ruchem miejscowym, skoro jest artykułem wiary, że Chrystus co do duszy, zstąpił do piekieł. Zatem anioł błogosławiony porusza się ruchem miejscowym.
Odpowiadam, że anioł błogosławiony może się poruszać co do miejsca. Lecz jak być w miejscu w różnym znaczeniu jest własnością ciała i anioła, podobnie i poruszać się co do miejsca. Ciało bowiem jest w miejscu, o ile objęte jest miejscem i współmierne miejscu, stąd także ruch cielesny musi być z miejscem współmierny i dostosowywać się do wymagań miejsca. Stąd też pochodzi, że według ciągłości wielkości jest ciągłość ruchu, a według przedtem i potem w wielkości, jest przedtem i potem w ruchu miejscowym, jak powiedziano w IV Physic. Lecz anioł nie jest w miejscu jako współmierny i objęty, lecz raczej jako obejmujący. Stąd nie potrzeba, by ruch anioła w miejscu był współmierny z miejscem, ani by się odbywał według wymogów miejsca, tak, by miał ciągłość z miejsca, lecz jest ruchem nieciągłym. Ponieważ bowiem anioł jest w miejscu tylko przez zetknięcie się z nim swą mocą, jak powiedziano (R. LII, par. 1), musi ruch miejscowy anioła nie być niczym innym, jak tylko kolejnymi a nie równoczesnymi stykaniami się z różnymi miejscami, ponieważ anioł nie może równocześnie być w kilku miejscach, jak powyżej powiedziano (tamże par. 2). Tego rodzaju zaś zetknięcia się nie muszą koniecznie odbywać się w sposób ciągły.
Może jednak w tego rodzaju zetknięciach się zachodzić pewna ciągłość. Ponieważ, jak powiedziano (tamże), nic nie przeszkadza temu, by aniołowi wyznaczyć miejsce podzielne ze względu na rozpościeranie się jego mocy; tak jak ciału wyznacza się miejsce podzielne ze względu na rozpościeranie się jego wielkości. Stąd jak ciało, kolejno a nie równocześnie opuszcza miejsce, w którym było poprzednio i to jest powodem ciągłości jego ruchu miejscowego, podobnie także może anioł opuszczać kolejno miejsce podzielne, w którym był poprzednio, i w ten sposób jego ruch będzie ciągły. A może też opuścić od razu całe miejsce, i przyłożyć swą moc od razu do całego innego miejsca, i w ten sposób ruch jego nie będzie ciągły.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ten argument dwa ma błędy w dowodzeniu. Po pierwsze mianowicie, ponieważ dowód Arystotelesa wychodzi z tego, co jest niepodzielne co do ilości, czemu z konieczności odpowiada miejsce niepodzielne. A tego nie można powiedzieć o aniele. Po drugie, ponieważ dowód Arystotelesa wychodzi z ruchu ciągłego. Gdyby bowiem ruch nie był ciągły, można by powiedzieć, że coś się porusza, gdy jest w punkcie wyjścia, i gdy jest w punkcie do którego dąży, ponieważ samo następstwo rozmaitych gdzie, odnoszących się do tej samej rzeczy, nazywałoby się ruchem. Stąd, w którymkolwiek z owych gdzie by ta rzecz była, można by powiedzieć, że się porusza. Lecz ciągłość ruchu stoi temu na przeszkodzie, ponieważ jak to jest jasnym, nic ciągłego nie może być w swoim końcu, linia bowiem nie jest w punkcie. I dlatego trzeba, by to co się porusza, nie było całkowicie w jednym z krańców, jak długo się porusza, lecz częściowo w jednym i częściowo w drugim. O ile więc ruch anioła nie jest ciągły, dowód Arystotelesa nie dowodzi niczego. Lecz o ile ruch anioła przyjmuje się jako ciągły, wtedy można się zgodzić na to, że anioł, jak długo się porusza, częściowo jest w punkcie wyjścia, a częściowo w punkcie do którego dąży (tak jednak, by częściowości nie odnoszono do substancji anioła, lecz do miejsca), ponieważ na początku swego ruchu ciągłego anioł jest w całym miejscu podzielnym, od którego zaczyna się poruszać. Lecz jak długo jest w samym ruchu, jest w części pierwszego miejsca, które opuszcza, i w części drugiego miejsca, które zajmuje. A to znów, że może zajmować części dwu miejsc, przysługuje aniołowi stąd, że może zajmować miejsce podzielne przez zastosowanie swojej mocy, tak jak ciało przez zastosowanie swojej wielkości. Stąd wynika wniosek o ciele ruchomym co do miejsca, że jest podzielne co do wielkości, o aniele zaś, że jego moc może być zastosowana do czegoś podzielnego.
Odpowiedź na drugi zarzut. Ruch czegoś istniejącego w możności, jest czynem czegoś niedoskonałego. Lecz ruch, który się odbywa przez zastosowanie mocy, jest ruchem istniejącego w czynie, ponieważ moc rzeczy istnieje o tyle, o ile ta rzecz jest w czynie.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Ruch istniejącego w możności odbywa się z powodu jego potrzeby. Lecz ruch istniejącego w czynie, nie odbywa się dla jego potrzeby, lecz dla potrzeby czegoś drugiego. I tym sposobem anioł dla naszej potrzeby porusza się co do miejsca, według słów do Żydów (Hbr 1, 14): Wszyscy są duchami usługującymi, na posługę posłanymi dla tych, którzy dziedzictwo zbawienia wziąć mają.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.