Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 53, a. 2

Czy anioł przechodzi przez przestrzeń pośrednią

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że anioł nie przechodzi przez przestrzeń pośrednią. Wszystko bowiem co przechodzi przez przestrzeń pośrednią, pierwej przebywa miejsce równe sobie, niż większe. Miejsce zaś równe dla anioła, który jest niepodzielny, jest miejsce punktu. Jeśli więc anioł swym ruchem przechodzi przez przestrzeń pośrednią, musi w swym ruchu przeliczyć nieskończoną ilość punktów, a to jest niemożliwe.

Zarzut drugi. Oprócz tego, anioł ma substancję bardziej pojedynczą od naszej duszy. Lecz dusza nasza myślą swoją może przechodzić od jednego krańca do drugiego, nie przechodząc przez przestrzeń pośrednią. Mogę bowiem pomyśleć o Francji, a potem o Syrii, nie myśląc nic o Włoszech, które są w pośrodku. Zatem tym bardziej może anioł przechodzić od jednego krańca do drugiego, nie przez przestrzeń pośrednią.

Lecz przeciwnie. Jeśli anioł się porusza z jednego miejsca do drugiego, gdy jest w punkcie do którego dąży, nie porusza się, lecz się zmienił. Lecz wszelką zmianę poprzedza zmienianie się. Zatem gdzieś istniejąc poruszał się. Lecz nie poruszał się jak długo był w punkcie wyjścia. Poruszał się zatem, gdy był w przestrzeni pośredniej. I tak musi przechodzić przestrzeń pośrednią.

Odpowiadam, że jak powiedziano powyżej (w paragr. poprzednim), ruch miejscowy anioła może być ciągły i nieciągły. Jeśli więc jest ciągły, nie może anioł poruszać się z jednego krańca do drugiego bez przejścia przez przestrzeń pośrednią, ponieważ jak powiedziano w V Physic., przestrzeń pośrednia jest to to, do czego rzecz, która się porusza ruchem ciągłym, przychodzi pierwej, zanim przyjdzie ostatecznie do tego punktu, ku któremu się porusza. Porządek bowiem wcześniejszego i późniejszego w ruchu ciągłym odbywa się według porządku wcześniejszego i późniejszego co do wielkości, jak powiedziano w IV Physic.

Jeśli zaś ruch aniołów nie jest ciągły, jest możliwym, by przechodził z jednego krańca do drugiego, nie przebywszy przestrzeni pośredniej. A to się tak pokazuje. Między jakimikolwiek bowiem dwoma krańcowymi miejscami jest nieskończenie wiele miejsc pośrednich, czy się przyjmuje miejsca podzielne, czy niepodzielne. O niepodzielnych jest to jasnym, ponieważ między jakimikolwiek dwoma punktami jest nieskończenie wiele punktów pośrednich, skoro nigdy dwa punkty nie następują po sobie wzajemnie bez przestrzeni pośredniej, jak się dowodzi w VI Physic. O miejscach zaś podzielnych trzeba to także powiedzieć. A dowodzi się tego z ruchu ciągłego jakiegoś ciała. Ciało bowiem porusza się z miejsca do miejsca tylko w czasie. W całkowitym zaś czasie mierzącym ruch ciała, nie należy przyjmować dwóch teraz, w których ciało poruszające się nie byłoby w coraz to innym miejscu; gdyby bowiem w jednym i tym samym miejscu było w dwóch teraz, wynikałoby, żeby tam spoczywało, spoczywanie bowiem nie jest niczym innym, jak w tym samym miejscu być teraz i przedtem. Skoro więc między pierwszym a ostatnim teraz czasu mierzącego ruch jest nieskończenie wiele teraz, między pierwszym miejscem od którego zaczyna się poruszać i ostatnim miejscem, na którym się ruch kończy, musi być miejsc nieskończenie wiele.

A to także naocznie okazuje się w ten sposób. Przyjmijmy bowiem ciało długości dłoni i drogę, którą przebywa, długości dwóch dłoni, jest jasnym, że miejsce pierwsze od którego ruch rozpoczyna, jest miejsce jednej dłoni, a miejsce na którym się ruch kończy, jest miejsce drugiej dłoni. Jasnym jest zaś, że gdy rozpoczyna się poruszać, opuszcza powoli pierwszą dłoń i wchodzi do drugiej. Według tego więc, jak się dzieli wielkość dłoni, według tego mnożą się miejsca pośrednie, każdy bowiem punkt wyznaczony w wielkości pierwszej dłoni, jest początkiem jednego miejsca, a punkt wyznaczony w wielkości drugiej dłoni, jest jego końcem. Stąd, skoro wielkość jest podzielna w nieskończoność, a punktów w możności jest także nieskończenie wiele w każdej wielkości, wynika, że pomiędzy jakimikolwiek dwoma miejscami jest nieskończenie wiele miejsc pośrednich.

To zaś co się porusza, wyczerpuje nieskończoność miejsc pośrednich tylko przez ciągłość ruchu, jak bowiem jest nieskończenie wiele miejsc pośrednich w możności, tak i w ruchu ciągłym należy przyjąć nieskończoności jakieś w możności. Jeśli więc ruch nie jest ciągły, wszystkie części ruchu będą w czynie policzone. Jeśli więc jakaś rzecz ruchoma porusza się ruchem nieciągłym, wynika, że albo nie przechodzi przez wszystkie miejsca pośrednie, lub że czynnie przelicza nieskończenie wiele miejsc pośrednich, a to jest niemożliwym. Tak więc, o ile ruch anioła nie jest ciągły, nie przechodzi przez wszystkie miejsca pośrednie.

To zaś, mianowicie poruszanie się od krańca do krańca, a nie przez miejsce pośrednie, może być właściwością anioła, lecz nie ciała, ponieważ ciało mierzy się i objęte jest miejscem. Stąd musi stosować się do praw miejsca w swym ruchu. Lecz substancja anioła nie jest poddana miejscu jako zawarta, lecz jest nad nie wyższa jako zawierająca. Stąd w mocy jego jest stosować się do miejsca o ile chce, czy to przez miejsce pośrednie, czy bez niego.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Miejsca anioła nie uważa się za równe mu co do wielkości, lecz co do zetknięcia się mocy. I tak miejsce anioła może być podzielne, a nie zawsze jest punktem. Lecz jednak miejsca pośrednie, także podzielne, są nieskończone, jak powiedziano (w corpus paragrafu), lecz wyczerpują się przez ciągłość ruchu, jak wynika z tego, co powiedziano poprzednio.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jak długo anioł porusza się miejscowo, stosuje się jego istotność do różnych miejsc, istotności zaś duszy nie stosuje się do rzeczy o których myśli, lecz raczej rzeczy pomyślane są w niej. I dlatego nie ma podobieństwa.

Odpowiedź na trzeci zarzut. W ruchu ciągłym, być zmienionym nie jest częścią ruchu, lecz kresem. Stąd poruszanie się musi uprzedzać zmianę. I dlatego taki ruch musi się odbywać przez przestrzeń pośrednią. Lecz w ruchu nieciągłym być zmienionym jest częścią, jak jedność jest częścią liczby. Stąd następstwo różnych miejsc, także bez przestrzeni pośredniej, stanowi ruch taki.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.