Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 54, a. 1

Czy rozumienie anioła jest jego substancją

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że rozumienie anioła jest jego substancją. Anioł bowiem jest wznioślejszy i bardziej pojedynczy od umysłu czynnego duszy. Lecz substancja umysłu czynnego jest jego działaniem, jak to widać u Arystotelesa XII Metaph. i u jego komentatora. Tym bardziej więc substancja anioła jest jego działaniem, którym jest rozumienie.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Filozof w XII Metaph., że czynność umysłu jest życiem. Lecz skoro życie jest bytem w żyjących, jak się mówi w II de Anima, wydaje się, że życie jest istotnością. Zatem czynność umysłu jest istotnością rozumiejącego anioła.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, jeśli dwa krańce przeciwne są czymś jednym, środek nie różni się od nich, kraniec bowiem jest od krańca bardziej oddalony niż środek. Lecz w aniele tym samym jest rozum i rzecz rozumiana, przynajmniej o ile rozumie swoją istotność. Rozumienie zatem, które wypada w pośrodku między rozumem a rzeczą rozumianą, jest tym samym co substancja anioła rozumiejącego.

Lecz przeciwnie. Więcej się różni czynność rzeczy od jej substancji, niż sam jej byt. Lecz żaden byt rzeczy stworzonej nie jest jej substancją. To bowiem jest własnością tylko Boga, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej. Zatem czynność ani anioła ani żadnego innego stworzenia nie może być jego substancją.

Odpowiadam, że jest niemożliwym, by czynność anioła lub jakiegokolwiek innego stworzenia była jego substancją. Czynność bowiem jest właściwie aktualnością potęgi, jak na przykład byt jest aktualnością substancji lub istotności. Niemożliwym jest zatem, by coś, co nie jest czystym czynem, lecz ma coś domieszanego z możności, było swoją aktualnością, aktualność bowiem sprzeciwia się możności. Sam zaś tylko Bóg jest czystym czynem. Stąd w samym tylko Bogu Jego substancja jest Jego bytem i Jego działaniem.

Oprócz tego, jeśliby rozumienie anioła było jego substancją, trzeba by, by rozumienie anioła istniało substancjalnie. Rozumienie zaś istniejące substancjalnie może być tylko jedno, tak samo jak i coś oderwanego, istniejącego substancjalnie. Stąd substancja jednego anioła nie odróżniałaby się ani od substancji Boga, która jest samym rozumieniem istniejącym substancjalnie, ani od substancji drugiego anioła. Jeśliby też anioł sam był swoim rozumieniem, nie mogłoby być stopni w rozumieniu doskonalej i mniej doskonale, skoro to się przydarza z powodu rozmaitego uczestniczenia samego rozumienia.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Gdy się mówi, że rozum czynny jest swoją własną czynnością, orzeka się to nie istotnościowo, lecz przez towarzyszenie, ponieważ skoro substancja jego jest w czynie, natychmiast o ile to od niej zależy, towarzyszy jej czynność; to zaś nie odnosi się do rozumu biernego, który nie ma czynności, dopiero gdy zostanie sprowadzony do czynu.

Odpowiedź na drugi zarzut. Życie nie stoi w takim stosunku do żyć jak istotność do być, lecz jak bieg do biegania, z których jedno oznacza czyn w oderwaniu, a drugie konkretnie. Stąd nie wynika, jeśli żyć znaczy być, że życie jest istotnością. Chociaż także czasem życie bierze się za istotność, według tego co mówi Augustyn w ks. de Trin., l. X, c. XVI, że pamięć i rozumienie i wola są jedną istotnością, jednym życiem. Jednak Filozof nie przyjmuje tego w tym znaczeniu, gdy mówi, że czynność rozumu jest życiem.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Czynność, która przechodzi w coś zewnętrznego, jest rzeczowo pośrednią między działającym i podmiotem przyjmującym działanie. Lecz czynność, która pozostaje w działającym, nie jest rzeczowo pośrednią między działającym a przedmiotem, lecz tylko według sposobu oznaczania; rzeczowo zaś idzie za zjednoczeniem przedmiotu z działającym. Z tego bowiem, że rzecz rozumiana staje się jednym z rozumiejącym, wynika rozumienie, jakoby pewien skutek różniący się od obydwu.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.