Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 54, a. 5

Czy w aniołach jest tylko rozumowe poznanie

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w aniołach nie jest tylko rozumowe poznanie. Mówi bowiem Augustyn VIII De Civ. Dei, że w aniołach jest życie, które rozumie i czuje. Zatem jest w nich władza odczuwania.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Izydor De summo bono lib. I, że aniołowie wiele wiedzą z doświadczenia. Doświadczenie zaś nabywa się z wielu wspomnień, jak powiedziano w I Metaph. Zatem jest w nich także władza pamięciowa.

Zarzut trzeci. Oprócz tego mówi Dionizy IV c. De Div. Nom., że w szatanach jest wyobraźnia przewrotna. Wyobraźnia zaś należy do władzy wyobrażeniowej. Zatem w szatanach istnieje władza wyobrażeniowa. I z tego samego powodu w aniołach, ponieważ mają tę samą naturę.

Lecz przeciwnie mówi Grzegorz w homilii na Wniebowstąpienie (in Ewang. 29), że człowiek czuje z bydłem, a rozumie z aniołami.

Odpowiadam, że w duszy naszej są pewne władze, których działania są wykonywane przez organa cielesne; i tego rodzaju władze są czynami niektórych części ciała, jak na przykład wzrok w oku, a słuch w uchu. Są zaś znowu pewne władze naszej duszy, których działań organa cielesne nie wykonują, jak rozum i wola, i takie nie są czynami jakichś części ciała. Aniołowie zaś nie mają ciał z natury z nimi złączonych, jak wynika z tego co powiedziano powyżej. Stąd spośród władz duszy mogą być ich własnością tylko rozum i wola. I to także mówi Komentator XII Metaph., że substancje odłączone dzielą się na rozum i wolę. I to zgadza się z porządkiem wszechświata, by najwyższe stworzenie rozumne było całkowicie rozumnym, a nie częściowo, jak nasza dusza. I z tego także powodu nazywa się aniołów rozumami i umysłami, jak powyżej powiedziano.

Na to zaś, co się zarzuca przeciwko temu, można dwojako odpowiedzieć. Jednym sposobem, że powagi owe mówią według zdania tych, którzy twierdzili, że aniołowie i szatani mają ciała z natury z nimi złączone. I zdaniem tym często się posługuje w swych dziełach Augustyn, choć nie zamierza stawiać takiego twierdzenia; stąd mówi XXI de Civ. Dei, że wiele nie potrzeba pracować nad rozważaniem tego.

Drugim sposobem można powiedzieć, że powagi te i podobne należy rozumieć przez niejakie podobieństwo; ponieważ, skoro zmysł posiada pewnego rodzaju dostrzeżenie swoistego przedmiotu zmysłowego, jest zwyczajem, że gdy coś poznajemy na pewne, mówimy, że to czujemy (sentire). Stąd też pochodzi wyraz sententia (zdanie). Doświadczenie zaś można przypisywać aniołom odnośnie do podobieństwa rzeczy poznanych, a nie odnośnie do podobieństwa władzy poznającej. Powstaje w nas bowiem doświadczenie, gdy poznajemy przez zmysł poszczególne rzeczy; aniołowie zaś poznają przedmioty poszczególne, jak to się pokaże poniżej, lecz nie przez zmysł. Można jednak przyjąć w aniołach pamięć, odnośnie do tego, jak ją Augustyn przyjmuje w umyśle; choć nie może być ich własnością, o ile się ją przyjmuje jako część zmysłowej duszy. Podobnie należy powiedzieć, że się przypisuje szatanom przewrotną wyobraźnię, stąd, że fałszywie oceniają w praktyce prawdziwe dobro; w nas zaś powstaje złuda z wyobraźni, przez którą czasem chwytamy się podobieństw rzeczy jako rzeczy samych, jak to widać u śpiących i obłąkanych.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.