Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 56, a. 2

Czy jeden anioł poznaje drugiego

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że jeden anioł drugiego nie poznaje. Mówi bowiem Filozof w III de Anima, że gdyby umysł ludzki miał w sobie jakąś naturę spośród natur istniejących w świecie zmysłowym, ta natura istniejąc wewnątrz niego, nie pozwoliłaby mu na dostrzeganie rzeczy zewnętrznych; jak na przykład, gdyby źrenica była zabarwiona jakąś barwą, nie mogłaby widzieć każdej barwy. Lecz umysł anielski stoi do poznania rzeczy niematerialnych w takim stosunku, w jakim umysł ludzki stoi do poznania rzeczy cielesnych. Skoro więc umysł anielski ma w sobie pewną określoną naturę spośród owych natur, wydaje się, że nie może poznać innych.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi się w księdze de Causis (Prop. VIII), że każdy umysł zna to, co jest ponad nim, o ile od tego pochodzi jako od swej przyczyny i to co jest pod nim, o ile on jest przyczyną tego. Lecz jeden anioł nie jest przyczyną drugiego. Zatem jeden anioł nie poznaje drugiego.

Zarzut trzeci. Oprócz tego jeden anioł nie może poznać drugiego przez swoją własną istotność, skoro wszelkie poznanie odbywa się według idei podobieństwa; istotność zaś anioła poznającego jest tylko co do rodzaju podobna do istotności anioła poznanego, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (R. L. par. 4, R. LV. par. 1). Stąd wynikałoby, że jeden anioł nie miałby o drugim poznania właściwego, lecz tylko ogólne. Podobnie także nie można powiedzieć, że jeden anioł poznaje drugiego przez istotność drugiego anioła, ponieważ to, czym umysł rozumie, jest wewnętrzne dla umysłu, a sama tylko Trójca przenika umysł. Podobnie nie można też powiedzieć, że jeden poznaje drugiego za pomocą idei, ponieważ owa idea nie różniłaby się od anioła poznanego, skoro jedno i drugie jest niematerialne. Wydaje się więc, że żadnym sposobem nie może jeden anioł poznawać drugiego.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, jeśli jeden anioł poznaje drugiego, byłoby to albo przez ideę wrodzoną, i w ten sposób wynikałoby, że jeśliby Bóg teraz na nowo stworzył jakiegoś anioła, nie mogliby go poznać ci aniołowie, którzy są obecnie. Albo też przez idee nabyte od rzeczy, i w ten sposób wynikałoby, że wyżsi aniołowie nie mogliby poznać niższych, od których nie przyjmują niczego. Wydaje się więc, że żadnym sposobem nie poznaje jeden anioł drugiego.

Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w ks. de Causis (Prop. 11), że każdy umysł zna rzeczy niezniszczalne.

Odpowiadam, że jak mówi Augustyn II Super Gen. ad Litt. (c. VIII), te rzeczy, które od wieków istniały uprzednio w Słowie Bożym, wypłynęły z Niego dwoma sposobami; jednym sposobem w umysł anielski, drugim sposobem tak, że bytują oddzielnie we własnych naturach. Do umysłu zaś anielskiego tak się dostały, że Bóg wycisnął w umyśle anielskim podobieństwa rzeczy, które powołał do ich naturalnego bytu. W Słowie Bożym zaś od wieków istniały nie tylko idee rzeczy cielesnych, ale także idee wszystkich stworzeń duchowych. Tak więc Słowo Boże wycisnęło wszystkim stworzeniom duchowym wszystkie idee wszystkich rzeczy, tak cielesnych jak duchowych; jednak w ten sposób, że w każdym aniele wyciśnięta jest idea jego gatunku, odnośnie do bytu tak naturalnego jak umysłowego, mianowicie w ten sposób, by każdy anioł posiadał oddzielne istnienie w naturze swego gatunku i przezeń siebie rozumiał; idee zaś innych natur, tak duchowych jak cielesnych, ma wyciśnięte tylko według bytu umysłowego, aby mianowicie przez takie idee wyciśnięte, poznawał tak stworzenia cielesne, jak duchowe.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Duchowe natury aniołów różnią się od siebie pewnym porządkiem, jak powyżej powiedziano (R. L, par. 4). I tak natura jednego anioła nie przeszkadza jego umysłowi w poznaniu innych natur anielskich, skoro tak wyższe jak niższe mają pokrewieństwo z jego naturą, a różnica istnieje tylko odnośnie do różnych stopni doskonałości.

Odpowiedź na drugi zarzut. Idea przyczyny i rzeczy spowodowanej, tylko sposobem podobieństwa, przyczynia się do tego, by jeden anioł poznawał drugiego, o ile przyczyna i rzecz powodowana są podobne. I dlatego, jeśli się przyjmuje wśród aniołów podobieństwo bez przyczynowości, wystarczy to, by jeden poznawał drugiego.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Jeden anioł poznaje drugiego przez ideę tego anioła, istniejącą w umyśle anioła poznającego, a ta różni się od anioła, którego jest podobieństwem, nie odnośnie do bytu materialnego i niematerialnego, lecz odnośnie do bytu naturalnego i intencjonalnego. Sam bowiem anioł jest formą oddzielnie istniejącą w bycie naturalnym, nie jest tym zaś jego idea, która istnieje w umyśle drugiego anioła, lecz tam ma tylko byt pojęciowy. Jak na przykład forma barwy na ścianie ma byt naturalny, w ośrodku zaś, który przenosi tę barwę, ma byt tylko intencjonalny.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Bóg każde stworzenie uczynił proporcjonalne do wszechświata, który postanowił tworzyć. I dlatego, gdyby Bóg zamierzył stworzyć więcej aniołów, lub więcej natur rzeczy, byłby wycisnął więcej idei poznawczych w umysłach anielskich. Jak na przykład, gdyby budowniczy chciał zbudować dom większy, założyłby większy fundament. Stąd z tego samego powodu Bóg dodałby jakieś stworzenie do wszechświata, i jakąś ideę poznawczą aniołowi.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.