Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 59, a. 1

Czy w aniołach jest wola

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie ma woli w aniołach. Albowiem, jak mówi Filozof w III de Anima, wola jest w rozumie. Lecz w aniołach nie ma rozumu, lecz coś wyższego od rozumu. Zatem w aniołach nie ma woli, lecz coś wyższego od woli.

Zarzut drugi. Oprócz tego, wola jest zawarta w pożądaniu, jak to widać u Filozofa w III de Anima. Lecz pożądanie jest własnością czegoś niedoskonałego, skierowane jest bowiem do tego, czego się jeszcze nie ma. Skoro więc w aniołach, a zwłaszcza w błogosławionych, nie ma żadnej niedoskonałości, wydaje się, że nie ma w nich woli.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, mówi Filozof w III de Anima, że wola jest poruszającym poruszanym; porusza ją bowiem pożądający umysł. Lecz aniołowie są nieruchomi, skoro są niecieleśni. Zatem nie ma woli w aniołach.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Augustyn w X de Trin., że obraz Trójcy znajduje się w duszy odnośnie do pamięci, rozumu i woli. Obraz Boga zaś znajduje się nie tylko w umyśle ludzkim, lecz także w umyśle anielskim, skoro także umysł anielski zdolny jest do poznania Boga. Zatem w aniołach jest wola.

Odpowiadam, że koniecznym jest przyjąć wolę w aniołach. Celem udowodnienia tego należy rozważyć, że skoro wszystko pochodzi z woli bożej, wszystko swoim sposobem przez pożądanie skłania się do dobra, lecz różnorodnie. Niektóre rzeczy bowiem skłaniają się ku dobru samą tylko skłonnością naturalną, bez poznania, jak rośliny i ciała nieożywione. I taka skłonność do dobra nazywa się pożądaniem naturalnym. Inne zaś skłaniają się ku dobru pewnym poznaniem; nie takim, by poznawały samo pojęcie dobra, lecz poznają pewne dobro poszczególne, jak na przykład zmysł, który poznaje słodkie i białe i tym podobne. Skłonność zaś idącą za tym poznaniem, nazywa się pożądaniem zmysłowym. Inne zaś rzeczy skłaniają się ku dobru poznaniem, którym poznają samo pojęcie dobra; a to jest właściwością umysłu. I te w najdoskonalszy sposób skłaniają się do dobra; a to nie jakby skierowane przez coś innego do dobra, jak te rzeczy, którym brak poznania, ani też do dobra poszczególnego tylko, jak te, w których jest tylko poznanie zmysłowe, lecz jakoby skłaniając się do samego powszechnego dobra. I tę skłonność nazywa się wolą. Stąd skoro aniołowie umysłem poznają samo powszechne pojęcie dobra, jest jasnym, że znajduje się w nich wola.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Inaczej rozum przewyższa zmysł, a inaczej umysł przewyższa rozum. Rozum bowiem przewyższa zmysł według różnorodności rzeczy poznawanych; zmysł bowiem odnosi się do rzeczy poszczególnych, rozum zaś do powszechnych. I dlatego musi być inne pożądanie dążące do dobra powszechnego, które jest udziałem rozumu, a inne dążące do dobra poszczególnego, które jest udziałem zmysłu. Lecz umysł i rozum różnią się co do sposobu poznawania, ponieważ mianowicie umysł poznaje pojedynczym wejrzeniem, rozum zaś roztrząsając od jednego do drugiego. Lecz jednak rozum przez dowodzenie dochodzi do poznania tego, co umysł poznaje bez dowodzenia, mianowicie czegoś powszechnego. Zatem tym samym jest przedmiot, który się przedstawia władzy pożądającej i ze strony rozumu i ze strony umysłu. Stąd w aniołach, którzy są tylko umysłowi, nie ma pożądania wyższego od woli.

Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż nazwa części pożądającej jest wzięta od pożądania tego, czego się nie ma, jednak część pożądająca rozciąga się nie tylko do tych rzeczy, ale także do wielu innych. Tak i nazwa kamienia (lapis) wzięta jest od urażenia nogi (laesio pedis), chociaż jednak nie to jedno jest właściwością kamienia. Podobnie możność popędliwą (irascibilis) nazywa się od gniewu (ira), chociaż w niej zawiera się wiele innych namiętności, jak nadzieja, odwaga i tym podobne.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Wolę nazywa się poruszającym poruszanym według tego, że chcenie jest pewnym ruchem, jak i rozumienie; nic bowiem nie przeszkadza, by w aniołach był taki ruch, ponieważ taki ruch jest czynem czegoś doskonałego, jak powiedziano w III de Anima.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.