Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 59, a. 2

Czy w aniołach wola różni się od umysłu i natury

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że u aniołów wola nie różni się od umysłu i natury. Anioł bowiem jest bardziej pojedynczy od ciała naturalnego. Lecz ciało naturalne przez swoją formę skłania się do swego celu, którym jest jego dobro. Tym bardziej więc anioł. Formą zaś anioła jest albo sama natura, w której bytuje substancjalnie, albo idea, która jest w jego umyśle. Zatem anioł skłania się do dobra przez swą naturę i przez ideę poznawczą. Ta zaś skłonność do dobra należy do woli. Zatem wola anioła nie jest niczym innym, jak jego naturą albo umysłem.

Zarzut drugi. Oprócz tego, przedmiotem umysłu jest prawda, woli zaś dobro. Dobro zaś i prawda nie różnią się rzeczowo lecz tylko pojęciowo. Zatem wola i umysł nie różnią się rzeczowo.

Zarzut trzeci. Oprócz tego rozróżnienie wspólnego i swoistego nie rozróżnia władz, ta sama bowiem władza widzenia odnosi się do barwy i do białości. Wydaje się jednak, że dobro i prawda stoją do siebie w stosunku wspólnego do swoistego, prawda bowiem jest pewnym dobrem, mianowicie umysłu. Wola zatem, której przedmiotem jest dobro, nie różni się od umysłu, którego przedmiotem jest prawda.

Lecz przeciwnie, wola u aniołów odnosi się tylko do rzeczy dobrych. Umysł zaś odnosi się do rzeczy dobrych i złych, aniołowie poznają bowiem jedno i drugie. Zatem wola w aniołach jest czymś innym niż ich umysł.

Odpowiadam, że wola u aniołów jest pewną siłą, czyli władzą, która ani nie jest samą ich naturą, ani ich umysłem. A że nie jest ich naturą, widać z tego, iż natura, czyli istotność jakiejś rzeczy zawiera się w samej rzeczy, cokolwiek więc się rozciąga na to, co jest poza rzeczą, nie jest istotnością rzeczy. Stąd widzimy w ciałach naturalnych, że skłonność rzeczy do bytu nie pochodzi od czegoś dodanego do istotności, lecz od materii, która pożąda bytu zanim go posiądzie, i od formy, która utrzymuje rzecz w bycie, gdy zaistniała. Lecz skłonność do czegoś zewnętrznego pochodzi od czegoś dodanego do istotności, jak skłonność do miejsca od ciężkości lub lekkości, skłonność zaś do uczynienia czegoś podobnego sobie pochodzi od jakości czynnych. Wola zaś z natury ma skłonność do dobra. Stąd tam tylko jest tym samym istotność i wola, gdzie dobro całkowicie zawiera się w istotności chcącego, mianowicie w Bogu, który nie chce niczego poza sobą, jak tylko ze względu na Swą dobroć. A tego nie można powiedzieć o żadnym stworzeniu, skoro dobro nieskończone jest poza istotnością czegokolwiek stworzonego. Stąd też wola anioła, ani innego stworzenia nie może być tym samym, co jego istotność.

Podobnie też nie może być tym samym, co umysł anioła lub człowieka. Poznanie bowiem odbywa się w ten sposób, że rzecz poznana jest w poznającym. Stąd dlatego rozciąga się jego umysł na to, co jest poza nim, o ile to, co jest poza nim przez istotność, jest sposobne do tego, by być w nim w jakiś sposób. Wola zaś rozciąga się na to, co jest poza nim, o ile pewną skłonnością w pewien sposób dąży do rzeczy zewnętrznej. Innej zaś mocy jest własnością, by miała w sobie coś, co jest poza nią, i co samo skłania się do rzeczy zewnętrznej. I dlatego musi w każdym stworzeniu być czym innym umysł, a czym innym wola. Nie tak zaś w Bogu, który ma i byt powszechny i dobro powszechne w sobie samym. Stąd tak wola jak umysł jest Jego istotnością.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ciało naturalne skłania się do swego bytu przez formę substancjalną, lecz na zewnątrz skłania się przez coś dodanego, jak powiedziano (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na drugi zarzut. Władze nie rozróżniają się według materialnego rozróżnienia przedmiotów, lecz według formalnego rozróżnienia, które się opiera na pojęciu przedmiotu. I dlatego różnorodność odnośnie do pojęcia dobrego i prawdziwego wystarcza do rozróżnienia umysłu i woli.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Ponieważ dobre i prawdziwe są zamienne rzeczowo, stąd i umysł rozumie dobro pod pojęciem prawdziwego, a wola pożąda prawdziwego pod pojęciem dobra. Jednak różnorodność pojęć wystarcza do rozróżnienia władz, jak powiedziano (w odp. na 2 zarzut).

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.