I, q. 59, a. 4
Czy w aniołach jest popędliwość i pożądliwość
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w aniołach jest popędliwość i pożądliwość. Mówi bowiem Dionizy w IV cap. De Div. Nom., że w szatanach jest bezrozumna wściekłość i dzika pożądliwość. Lecz szatani mają tę samą naturę co aniołowie, gdyż grzech nie zmienił w nich natury. Zatem w aniołach jest popędliwość i pożądliwość.
Zarzut drugi. Oprócz tego, miłość i radość są w pożądliwości, gniew zaś, nadzieja i bojaźń w popędliwości. Lecz przypisuje się je w Piśmie św. aniołom dobrym i złym. Zatem w aniołach jest popędliwość i pożądliwość.
Zarzut trzeci. Oprócz tego mówi się, że w popędliwości i pożądliwości są pewne cnoty, jak się na przykład wydaje, że miłość i wstrzemięźliwość są w pożądliwości, nadzieja zaś i męstwo w popędliwości. Lecz te cnoty są w aniołach. Zatem w aniołach jest pożądliwość i popędliwość.
Lecz przeciwnym jest co mówi Filozof w III de Anima, że popędliwość i pożądliwość są w części zmysłowej, a tej w aniołach nie ma. Zatem nie ma w nich popędliwości i pożądliwości.
Odpowiadam, że na popędliwe i pożądliwe nie dzieli się pożądanie umysłowe, lecz tylko pożądanie zmysłowe. A to dlatego, że skoro władze się nie dzielą według rozróżnienia przedmiotów materialnych, lecz tylko według formalnego pojęcia przedmiotu, to jeśli jakiejś władzy odpowiada jakiś przedmiot według pojęcia wspólnego, nie będzie rozróżnienia władz według różnorodności przedmiotów właściwych, które są zawarte pod tym jednym wspólnym. Tak, jak na przykład, jeśli swoistym przedmiotem władzy wzroku jest barwa według pojęcia barwy, nie rozróżniamy wielu władz wzrokowych odnośnie do różnicy białego i czarnego; lecz jeśliby przedmiotem swoistym jakiejś władzy było białe jako białe, rozróżniałaby się władza wzrokowa odnosząca się do białego, od władzy wzrokowej odnoszącej się do czarnego.
Jasnym zaś jest z tego, co powyżej powiedziano (par. 1), że przedmiotem pożądania umysłowego, który nazywa się wolą, jest dobro według powszechnego pojęcia dobra; nie może też być innego pożądania, jak tylko dobra. Stąd w części umysłowej nie dzieli się pożądania według rozróżnienia pewnych dóbr poszczególnych, jak się dzieli pożądanie zmysłowe, które nie odnosi się do dobra według powszechnego pojęcia, lecz do jakiegoś szczegółowego dobra. Stąd, skoro w aniołach jest tylko umysłowe pożądanie, pożądanie ich nie rozróżnia się na popędliwe i pożądliwe, lecz pozostaje niepodzielone, i nazywa się wolą.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. To, że wściekłość i pożądliwość jest w szatanach, mówi się przenośnie, jak na przykład, przypisuje się czasem gniew Bogu z powodu podobieństwa skutku.
Odpowiedź na drugi zarzut. Miłość i radość, o ile są namiętnościami, są w pożądliwości; lecz o ile wyrażają prosty czyn woli, są w części umysłowej, jak na przykład, kochać znaczy chcieć komuś dobra, a cieszyć się, znaczy dać spocząć woli w jakimś posiadanym dobru. I powszechnie nic z tego nie mówi się o aniołach odnośnie do namiętności, jak mówi Augustyn IX de Civ. Dei.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Miłość, o ile jest cnotą, nie jest w pożądliwości, lecz w woli. Przedmiotem bowiem pożądliwości jest dobro miłe dla zmysłu; takie dobro zaś nie jest dobrem bożym, które jest przedmiotem miłości. I dla tego samego powodu należy powiedzieć, że nadzieja nie jest w popędliwości, gdyż przedmiot popędliwości jest czymś trudnym wśród rzeczy zmysłowych, a do tego nie odnosi się nadzieja, będąca cnotą, lecz odnosi się tylko do rzeczy trudnych boskich. Wstrzemięźliwość zaś, o ile jest cnotą ludzką, odnosi się do pożądań przyjemności zmysłowych, które należą do władzy pożądawczej. I podobnie męstwo odnosi się do odwagi i bojaźni, które są w popędliwości. I dlatego wstrzemięźliwość, o ile jest ludzką cnotą, jest w pożądliwości, a męstwo w popędliwości. Lecz w aniołach nie istnieją w ten sposób. Nie ma w nich bowiem namiętności pożądliwych, lub bojaźni i odwagi, które trzeba by kierować wstrzemięźliwością i męstwem. Lecz mówi się w nich o wstrzemięźliwości, o ile umiarkowanie okazują swoją wolę zgodnie z wolą bożą. I mówi się w nich o męstwie, o ile silnie wykonują wolę bożą. A to wszystko dzieje się przez wolę, a nie przez popędliwość i pożądliwość.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.