I, q. 60, a. 1
Czy w aniele jest miłość czyli kochanie przyrodzone
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w aniołach nie ma miłości czyli kochania przyrodzonego. Miłość bowiem przyrodzona przeciwstawia się umysłowej, jak widać u Dionizego w IV cap. de Div. Nom. Lecz miłość anioła jest umysłowa. Zatem nie jest przyrodzona.
Zarzut drugi. Oprócz tego, te istoty, które kochają miłością przyrodzoną, bardziej podlegają działaniu niż działają. Nic bowiem nie ma panowania nad swoją naturą. Lecz aniołowie nie podlegają działaniu, ale działają, skoro mają wolną wolę, jak to wykazano (R. LIX, par. 3). Zatem w aniołach nie ma miłości czyli kochania przyrodzonego.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, każde kochanie jest albo prawowite albo nieprawowite. Prawowite zaś kochanie należy do miłości nadprzyrodzonej (caritas), kochanie zaś nieprawowite należy do niegodziwości. Żadne zaś z nich nie należy do natury, ponieważ miłość nadprzyrodzona jest ponad naturą, niegodziwość zaś jest przeciw naturze. Zatem w aniołach nie ma żadnego kochania przyrodzonego.
Lecz przeciwnym jest, że kochanie idzie za poznaniem; kocha się bowiem tylko to, co jest poznane, jak mówi Augustyn w X de Trin. Lecz w aniołach jest przyrodzone poznanie. Zatem i przyrodzone kochanie.
Odpowiadam, że trzeba koniecznie przyjąć w aniołach miłość przyrodzoną. Dla dowiedzenia tego należy rozważyć, że zawsze to co jest pierwsze, zachowuje się w następnym. Natura zaś jest pierwej niż umysł, gdyż natura każdej rzeczy, jest to jej istotność. Stąd to, co należy do natury, musi być zachowane także w tych, którzy mają umysł. To zaś jest wspólnym każdej naturze, że ma jakąś skłonność, która jest pożądaniem naturalnym, czyli miłością. Jednak tę skłonność znajduje się w różny sposób w różnych naturach, w każdej według jej własnego sposobu. Stąd w naturze umysłowej znajduje się naturalna skłonność odnośnie do woli, w naturze zaś zmysłowej odnośnie do pożądania zmysłowego, w naturze zaś pozbawionej poznania, tylko odnośnie do przyporządkowania natury do czegoś. Stąd, skoro anioł jest naturą umysłową, musi być w jego woli naturalna miłość.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Miłość umysłowa przeciwstawia się przyrodzonej, która jest tylko przyrodzona, o ile należy do natury, która nie dodaje ponad pojęcie natury doskonałości zmysłowej lub umysłowej.
Odpowiedź na drugi zarzut. Wszystkie rzeczy, które są na całym świecie, działają poruszane przez coś, prócz pierwszego działającego, który działa tak, że żadnym sposobem nikt go do działania nie porusza, w którym tym samym jest natura co wola. I dlatego nie ma nic w tym nieodpowiedniego, by anioł był poruszany do działania, o ile naturalna skłonność jest w niego wszczepiona przez najwyższego Twórcę jego natury. Jednak nie jest poruszany do działania tak, by sam nie działał, skoro ma wolną wolę.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Jak poznanie przyrodzone jest zawsze prawdziwe, tak kochanie przyrodzone jest zawsze prawowite, skoro miłość przyrodzona jest niczym innym, jak skłonnością natury, wlaną przez Twórcę natury. Zatem mówić, że skłonność przyrodzona nie jest prawowita, znaczy ubliżać Twórcy natury. Inną jest jednak prawowitość naturalnego kochania, a inną prawowitość miłości i cnoty, gdyż jedna prawowitość udoskonala drugą. Tak jak inną także jest prawda poznania przyrodzonego, a inną jest prawda poznania wlanego lub nabytego.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.