I, q. 61, a. 3
Czy aniołowie zostali stworzeni przed światem materialnym
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie zostali stworzeni przed światem materialnym. Mówi bowiem Hieronim, o Liście do Tytusa (R. 1, 2): Jeszcze się nie wypełniło sześć tysięcy lat naszych czasów, a jak długie trzeba przypuścić okresy czasów, jak liczne wieki, w których aniołowie, Trony, Panowania i inne chóry służyły Bogu? Mówi także Damascen w II ks. (De Fide Orth., c. 3): Mówią niektórzy, że aniołowie zostali zrodzeni przed wszelkim stworzeniem, jak powiada teolog Grzegorz (Orat. XXXVIII): Najpierw mianowicie wymyślił moce anielskie i niebiańskie, a wymyślenie było ich uczynieniem.
Zarzut drugi. Oprócz tego natura anielska jest pośrednią między naturą boską i naturą materialną. Lecz natura boska jest od wieków, natura zaś materialna jest od czasu. Zatem natura anielska została uczyniona przed stworzeniem czasu a po wieczności.
Zarzut trzeci. Oprócz tego natura anielska jest bardziej odległą od natury materialnej, niż jedna natura materialna od drugiej. Lecz jedna natura materialna została uczyniona przed drugą; stąd też opisuje się na początku ks. Rodzaju sześć dni stworzenia. Tym bardziej więc została natura anielska uczyniona przed wszelką naturą materialną.
Lecz przeciwnym jest co powiedziano w (Rdz 1, 1): Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. Nie byłoby to zaś prawdziwym, gdyby coś przedtem stworzył. Zatem aniołowie nie zostali stworzeni przed naturą materialną.
Odpowiadam, że co do tego znajduje się dwojakie zdanie u świętych doktorów, to jednak wydaje się prawdopodobniejsze, że aniołowie zostali stworzeni równocześnie ze stworzeniem materialnym. Aniołowie bowiem są pewną częścią wszechświata, nie stanowią bowiem jednego wszechświata dla siebie, lecz zarówno oni jak stworzenie materialne jednoczą się w tworzeniu jednego wszechświata. To zaś okazuje się w porządku jednego stworzenia do drugiego. Porządek bowiem rzeczy między sobą jest dobrem wszechświata. Żadna zaś część doskonała nie jest odłączona od swej całości. Nie jest więc prawdopodobnym, by Bóg, którego sprawy są doskonałe, jak powiedziano, w (Pwt 32, 4), uczynił stworzenie anielskie oddzielnie przed innymi stworzeniami. Chociaż zdania przeciwnego nie uważa się za błędne, zwłaszcza ze względu na zdanie Grzegorza z Nazjanzu, którego powaga w nauce chrześcijańskiej jest tak wielka, że nikt nigdy nie śmiał rzucić na jego naukę oszczerstwa, zarówno jak i na naukę Atanazego, jak to mówi Hieronim.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Hieronim mówi według zdania Doktorów greckich, którzy wszyscy w tym się zgadzają, że aniołowie zostali stworzeni przed światem materialnym.
Odpowiedź na drugi zarzut. Bóg nie jest jakąś częścią wszechświata, lecz jest ponad całym wszechświatem, posiadając w sobie uprzednio w znakomitszy sposób całą doskonałość wszechświata. Anioł zaś jest częścią wszechświata. Stąd nie ma tu porównania.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Wszystkie stworzenia materialne są czymś jednym co do materii, lecz aniołowie nie jednoczą się w materii ze stworzeniem materialnym. Stąd przez stworzenie materii stworzenia materialnego, wszystko w pewien sposób zostało stworzone, gdy tymczasem przez stworzenie aniołów, nie został stworzony sam wszechświat. Gdyby zaś ktoś utrzymywał zdanie przeciwne, które wygłoszono w (Rdz 1, 1): Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię, należy wykładać na początku to znaczy w Synu, lub na początku czasu, nie zaś na początku, to znaczy zanim cokolwiek było, chyba żeby się powiedziało zanim cokolwiek powstało w rodzaju stworzeń materialnych.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.