Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 62, a. 1

Czy aniołowie posiadali szczęśliwość w chwili stworzenia

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że aniołowie zostali stworzeni w szczęśliwości. Mówi się bowiem w księdze O Dogmatach Kościelnych (R. XXIX), że aniołowie, którzy trwają w szczęśliwości, w której zostali stworzeni, nie z natury posiadają dobro, które mają. Zatem aniołowie posiadali szczęśliwość w chwili stworzenia.

Zarzut drugi. Oprócz tego natura anielska jest szlachetniejsza od stworzenia materialnego. Lecz stworzenie materialne natychmiast w pierwszej chwili swego stworzenia zostało stworzone uformowane i doskonałe; ani też brak formy nie uprzedził w niej nadania formy co do czasu, lecz tylko co do natury, jak mówi Augustyn w I Super Gen. ad Litt. (cap. XV). Stąd nie stworzył też Bóg natury anielskiej nieuformowanej i niedoskonałej. Lecz jej uformowanie i doskonałość jest przez szczęśliwość, odnośnie do tego, że cieszy się Bogiem. Zatem został stworzony w szczęśliwości.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, według Augustyna Super Gen. ad Litt. (lib. IV) te rzeczy, o których uczynieniu czytamy w dziełach dni sześciu, zostały uczynione równocześnie; i tak wszystkie owe sześć dni muszą być natychmiast od początku stworzenia rzeczy. Lecz według jego wykładu (lib. IV, c. XXII), w owych sześciu dniach rano było poznanie anielskie, którym poznali Słowo i rzeczy w Słowie. Zatem natychmiast od początku stworzenia poznali Słowo i rzeczy w Słowie. Lecz aniołowie są szczęśliwi przez to, że widzą Słowo. Zatem od razu od początku swego stworzenia byli aniołowie szczęśliwi.

Lecz przeciwnie, do pojęcia szczęśliwości należy stałość, czyli utwierdzenie w dobrem. Lecz nie od razu po stworzeniu zostali aniołowie utwierdzeni w dobru, jak to okazuje upadek niektórych z nich. Zatem aniołowie nie posiadali szczęśliwości od początku swego stworzenia.

Odpowiadam, że pod nazwą szczęśliwości rozumie się ostateczną doskonałość natury rozumnej, czyli umysłowej; i stąd pochodzi, że się jej z natury pożąda, ponieważ każda rzecz z natury pragnie swej ostatecznej doskonałości. Ostateczna zaś doskonałość natury rozumnej, czyli umysłowej jest dwojaka. Jedna mianowicie, której można dostąpić mocą własnej natury; a tę pewnym sposobem nazywa się szczęśliwością, czyli szczęściem. Stąd i Arystoteles (Ethic. lib. X) nazywa ostatecznym szczęściem człowieka najdoskonalszą kontemplację, przez którą można oglądać w tym życiu najwyższą rzecz poznawalną, którą jest Bóg. Lecz ponad tym szczęściem jest inne szczęście, którego oczekujemy w przyszłości, w którym ujrzymy Boga jako jest (1 J 3, 2), to zaś jest ponad naturę wszelkiego umysłu stworzonego, jak to okazano powyżej.

Tak więc należy powiedzieć, że co do pierwszej szczęśliwości, której anioł mógł dostąpić mocą własnej natury, został stworzony szczęśliwym. Ponieważ tego rodzaju doskonałości nie osiąga anioł jakimś sposobem rozumowania, jak człowiek, lecz ma on ją natychmiast z powodu godności swej natury, jak to powyżej powiedziano (R. LVIII par. 3). Lecz ostatecznej szczęśliwości, która przewyższa zdolność natury, nie posiedli aniołowie natychmiast w pierwszej chwili swego stworzenia; albowiem ta szczęśliwość nie jest właściwością natury, lecz celem natury; i dlatego nie musieli jej posiadać natychmiast od początku.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Szczęśliwość bierze się tam za ową doskonałość naturalną, którą anioł posiadał w stanie niewinności.

Odpowiedź na drugi zarzut. Stworzenie materialne nie mogło natychmiast na początku swego stworzenia posiadać doskonałości, do której zostaje przywiedzione swoim działaniem, stąd według Augustyna (de Gen. ad Litt., l. V), kiełkowanie roślin z ziemi nie było natychmiast wśród pierwszych dzieł stworzenia, w których daną była ziemi tylko siła kiełkująca roślin. I podobnie stworzenie anielskie w pierwszej chwili swego stworzenia posiadało doskonałość swej natury, jednak nie posiadało tej doskonałości, do której miało dojść przez swe działanie.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Anioł ma dwojakie poznanie Słowa, jedno naturalne, a drugie poznanie w chwale; naturalne mianowicie, w którym poznaje Słowo przez Jego podobieństwo, odbijające się we własnej anioła naturze; poznanie zaś chwały, w którym poznaje Słowo przez Jego istotność. I przez obydwa poznaje anioł rzeczy w Słowie; lecz poznaniem naturalnym niedoskonale, a poznaniem chwały doskonale. Pierwsze więc poznanie rzeczy w Słowie posiadał anioł od pierwszej chwili swego stworzenia, drugiego zaś nie posiadał, lecz dopiero, gdy zostali uczynieni szczęśliwymi przez zwrócenie się ku dobru. I to właściwie nazywa się poznaniem rannym.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.