I, q. 62, a. 2
Czy anioł potrzebował łaski do tego, by się zwrócił do Boga
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że anioł nie potrzebował łaski do tego, by się zwrócił do Boga. Do tych rzeczy bowiem, które z natury potrafimy, nie potrzebujemy łaski. Lecz anioł zwraca się do Boga z natury, ponieważ z natury Boga kocha, jak widać w tym, co powyżej powiedziano (R. LX, par. 5). Zatem nie potrzebował anioł łaski do tego, by się zwrócił do Boga.
Zarzut drugi. Oprócz tego wydaje się, że do tego tylko potrzebujemy pomocy, co jest trudne. Lecz dla anioła nie było trudnym zwrócić się do Boga, skoro w nim nie było niczego, co by się sprzeciwiało temu zwróceniu się. Zatem anioł nie potrzebował pomocy łaski do tego, by się zwrócił do Boga.
Zarzut trzeci. Oprócz tego zwrócić się do Boga znaczy przygotować się do łaski, stąd powiedziano (Za 1, 3): Nawróćcie się do mnie, a nawrócę się do was. Lecz my nie potrzebujemy łaski do tego, byśmy się do łaski przygotowali, gdyż w ten sposób byłoby to postępowaniem w nieskończoność. Zatem anioł nie potrzebował łaski do tego, by się zwrócił do Boga.
Lecz przeciwnie, przez zwrócenie się do Boga doszedł anioł do szczęśliwości. Gdyby więc nie potrzebował łaski do tego, by się zwrócić do Boga, wynikałoby, żeby nie potrzebował łaski do tego, by posiąść życie wieczne. To zaś jest przeciwnym owym słowom Apostoła (Rz 6, 23): Łaska Boża żywot wieczny.
Odpowiadam, że aniołowie potrzebowali łaski do tego, by się zwrócili do Boga, o ile On jest przedmiotem szczęśliwości. Jak bowiem powyżej powiedziano (R. LX, par. 2), naturalny ruch woli jest początkiem wszystkiego tego, czego chcemy. Naturalna zaś skłonność woli zwraca się do tego, co jest odpowiednim odnośnie do natury. I dlatego, jeśli jest coś ponad naturę, nie można tam wnosić woli, chyba z pomocą czegoś drugiego, nadprzyrodzonego. Jak na przykład jest jasnym, że ogień ma naturalną skłonność do ogrzewania i do rodzenia ognia, lecz rodzenie ciała jest ponad naturalną moc ognia; stąd ogień nie ma do tego żadnej skłonności, chyba, że kieruje nim, jakby narzędziem, dusza wegetatywna. Okazano zaś powyżej (R. XII, par. 4), gdy chodziło o poznanie Boga, że oglądanie Boga przez istotność, na czym polega ostateczna szczęśliwość stworzenia rozumnego, jest ponad naturę wszelkiego stworzonego umysłu. Stąd żadne stworzenie rozumne nie może mieć ruchu woli skierowanego do owej szczęśliwości, chyba, że nią kieruje czynnik nadprzyrodzony. A to nazywamy pomocą łaski. I dlatego trzeba powiedzieć, że anioł mógł się zwrócić wolą do owej szczęśliwości tylko z pomocą łaski.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Anioł kocha Boga z natury, o ile Bóg jest początkiem bytu naturalnego. Tu zaś mówimy o zwróceniu się do Boga, o ile On daje szczęście przez oglądanie Jego istotności.
Odpowiedź na drugi zarzut. Trudnym jest to, co przewyższa możność. Lecz to się przydarza dwojako. Jednym sposobem, ponieważ przewyższa możność odnośnie do jej naturalnego porządku. I wtedy, jeśli można do tego dojść z jakąś pomocą, nazywa się trudnym, a jeśli żadnym sposobem dojść nie można, nazywa się niemożliwym, jak jest niemożliwym dla człowieka, by latał. Innym sposobem przewyższa coś możność nie co do naturalnego porządku możności, lecz z powodu jakiejś przeszkody złączonej z możnością. Jak na przykład wstępowanie do góry nie jest przeciwnym porządkowi naturalnemu poruszającej mocy duszy, ponieważ dusza sama ze siebie może się poruszać w każdą stronę, lecz przeszkadza jej w tym ciężar ciała, stąd trudno jest człowiekowi wznosić się do góry. Zwrócić się zaś do ostatecznej szczęśliwości jest człowiekowi trudnym i dlatego, że jest ponad naturę, i dlatego, że ma przeszkodę pochodzącą ze zepsucia ciała i skażenia grzechowego. Lecz dla anioła jest trudnym tylko dlatego, że to jest nadprzyrodzone.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Każdy ruch woli ku Bogu można nazwać zwróceniem się do Niego. I dlatego zwrócenie się do Boga jest trojakie. Jedno mianowicie przez doskonałe umiłowanie, a to jest własnością stworzenia cieszącego się już Bogiem. I do takiego zwrócenia się potrzebna jest łaska utwierdzona. Drugim zwróceniem się do Boga jest to, które zasługuje na szczęśliwość. I do tego potrzeba łaski habitualnej, która jest początkiem zasługiwania. Trzecim zwróceniem się do Boga jest to, przez które się ktoś przygotowuje do otrzymania łaski. I do tego nie potrzeba jakiejś łaski habitualnej, lecz działania Boga, zwracającego duszę ku sobie, według słów (Lm 5, 21): Nawróć nas Panie ku sobie, a nawrócimy się. Stąd widać jasno, że nie potrzeba postępować w nieskończoność.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.