Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 62, a. 9

Czy aniołowie błogosławieni mogą wzrastać w szczęśliwości

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że błogosławieni aniołowie mogą wzrastać w szczęśliwości. Miłość bowiem jest początkiem zasługiwania. Lecz w aniołach jest doskonała miłość. Zatem aniołowie błogosławieni mogą zasługiwać. Gdy zaś wzrasta zasługa, wzrasta i nagroda szczęśliwości. Zatem aniołowie błogosławieni mogą wzrastać w szczęśliwości.

Zarzut drugi. Oprócz tego mówi Augustyn w księdze de Doctr. Christ, (lib. I. c. XXXII), że Bóg posługuje się nami dla naszego pożytku i dla swej dobroci. I podobnie aniołami, których używa do posług duchowych, skoro są duchowie usługujący, na posługę posłani dla tych, którzy dziedzictwo zbawienia wziąć mają, jak powiedziano (Hbr 1, 14). Nie byłoby to zaś dla ich pożytku, gdyby przez to nie zasługiwali, ani nie wzrastali w szczęśliwości. Wynika więc z tego, że aniołowie błogosławieni mogą i zasługiwać i wzrastać w szczęśliwości.

Zarzut trzeci. Oprócz tego należy do niedoskonałości, by ten, który nie jest w najwyższym stopniu, nie mógł postępować. Lecz aniołowie nie są w najwyższym stopniu. Jeśli więc nie mogą wyżej postąpić, wydaje się, że jest w nich niedoskonałość i brak. A to jest niedorzeczne.

Lecz przeciwnym jest, że zasługiwanie i postępowanie należy do stanu drogi. Lecz aniołowie nie są w drodze do szczęśliwości, lecz ją posiadają. Zatem aniołowie błogosławieni nie mogą zasługiwać, ani postępować w szczęśliwości.

Odpowiadam, że w każdym ruchu motoru zamiar dąży do czegoś określonego, do czego zamierza przywieźć to, co on porusza; zamiar bowiem odnosi się do celu, któremu nieskończone się sprzeciwia. Jasnym zaś jest, że skoro stworzenie rozumne własną mocą nie może dojść do swej szczęśliwości, polegającej na widzeniu Boga, jak widać z tego, co powyżej powiedziano (par. 1, R. 12, par. 4), trzeba, by Bóg ją poruszał do szczęśliwości. Musi zatem istnieć coś określonego, do czego każde stworzenie rozumne jest kierowane jako do ostatecznego celu.

Otóż to określone nie może w oglądaniu Boga być tym, co się widzi, gdyż najwyższą prawdę oglądają wszyscy błogosławieni według różnych stopni. Lecz co do sposobu oglądania, z góry się ustanawia kres, z zamiaru kierującego do celu. Nie jest bowiem możliwym, by, jak stworzenie rozumne doprowadzone jest do widzenia najwyższej istotności, tak też było doprowadzone do najwyższego sposobu widzenia, którym jest obejmowanie; ten sposób bowiem może być jedynie właściwością Boga, jak wynika z tego, co powyżej powiedziano (R. 12, par. 7, R. 14, par. 3). Lecz ponieważ wymaga się nieskończenie wielkiej mocy do objęcia Boga, moc zaś stworzenia w widzeniu może być tylko skończona, skończone zaś od nieskończonego oddalone jest stopniami nieskończonymi, przydarza się więc, że stworzenie rozumne nieskończonemu sposobami rozumie Boga, jaśniej lub mniej jasno. I jak szczęśliwość polega na samym oglądaniu, tak stopień szczęśliwości na pewnym sposobie oglądania. Każde więc stworzenie rozumne prowadzi Bóg do celu szczęśliwości w ten sposób, że z boskiego przeznaczenia jest doprowadzonym także do określonego stopnia szczęśliwości. Stąd dostąpiwszy owego stopnia, nie może przejść do wyższego.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Zasługiwanie jest własnością tego, co jest poruszane do celu. Stworzenie rozumne zaś jest poruszane do celu nie tylko przez doznawanie, ale i przez działanie. A jeśli ów cel podlega mocy stworzenia rozumnego, nazywa się to działaniem zdobywającym ów cel, jak na przykład człowiek rozmyślając zdobywa wiedzę; jeśli zaś cel nie jest w jego mocy, ale oczekuje się go od kogoś innego, działanie będzie wysługującym cel. Dla tego zaś, co jest w ostatecznym celu, nie jest odpowiednim poruszać się, lecz być zmienionym. Stąd do miłości niedoskonałej, która jest właściwością drogi do szczęśliwości, należy zasługiwanie, do miłości zaś doskonałej nie należy zasługiwanie, ale raczej używanie nagrody. Podobnie jak i w nawykach nabytych, działanie poprzedzające nawyk zdobywa nawyk, to zaś, które pochodzi od nawyku już zdobytego, jest działaniem już doskonałym wraz z upodobaniem. I podobnie czyn doskonały miłości nie posiada pojęcia zasługi, lecz raczej należy do doskonałości nagrody.

Odpowiedź na drugi zarzut. Dwojako nazywa się coś pożytecznym. Jednym sposobem, jak to, co jest w drodze do celu; i w ten sposób pożyteczną jest zasługa szczęśliwości. Innym sposobem, tak jak część jest pożyteczną dla całości, jak na przykład ściana dla domu. I w ten sposób usługi aniołów są pożyteczne dla aniołów błogosławionych, o ile są pewną częścią ich szczęśliwości, rozpościeranie bowiem doskonałości posiadanej na inne rzeczy, należy do pojęcia tego co jest doskonałe, o ile jest doskonałym.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż anioł błogosławiony nie jest wprost w najwyższym stopniu szczęśliwości, jednak co do siebie jest w ostatnim stopniu, wedle przeznaczenia bożego. Może jednak wzrastać radość aniołów ze zbawienia tych, którzy się zbawiają przez pośrednictwo ich usług, według owych słów Łukasza (Łk 15, 10): Radują się aniołowie boży nad jednym grzesznikiem pokutę czyniącym. Lecz ta radość należy do nagrody przypadłościowej i może wzrastać aż do dnia sądu. Stąd mówią niektórzy, że odnośnie do nagrody przypadłościowej, mogą także zasługiwać. Lecz lepiej będzie powiedzieć, że żaden błogosławiony nie może zasługiwać inaczej, jak tylko o ile jest równocześnie w drodze do szczęśliwości i obejmuje ją, jak Chrystus, który sam tylko był w drodze do szczęśliwości i posiadał ją. Powyższą radość bowiem bardziej zdobywają na mocy swej szczęśliwości, niż na nią zasługują.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.