I, q. 63, a. 1
Czy może być w aniołach zło winy
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że w aniołach nie może być zła winy. Zło bowiem może być tylko w tym, co jest w możności, jak powiedziano w IX Metaph., podmiotem bowiem braku jest byt w możności. Lecz aniołowie, skoro są formami istniejącymi oddzielnie, nie mają bytu w możności. Zatem nie może w nich być zła.
Zarzut drugi. Oprócz tego aniołowie są dostojniejsi, niż ciała niebieskie. Lecz w ciałach niebieskich nie może być zła, jak mówią filozofowie. Zatem tak samo w aniołach.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, to co jest naturalne, jest zawsze. Lecz dla aniołów jest naturalnym, by się poruszali ruchem miłości ku Bogu. Zatem nie można tego od nich usunąć. Lecz kochając Boga nie grzeszą. Zatem aniołowie nie mogą grzeszyć.
Zarzut czwarty. Oprócz tego, pożądanie odnosi się tylko do dobra lub pozornego dobra. Lecz w aniołach nie może być dobra pozornego, któreby nie było prawdziwym dobrem, gdyż albo nie może w nich być wcale błędu, albo przynajmniej nie może on wyprzedzać winy. Zatem aniołowie mogą pożądać tylko tego, co jest prawdziwie dobrem. Lecz nikt nie grzeszy, kto pożąda tego, co jest prawdziwie dobrem. Zatem anioł pożądając nie grzeszy.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano (Hi 4, 18): w aniołach swoich znalazł nieprawość.
Odpowiadam, że zarówno anioł, jak każde stworzenie rozumne, jeśli się je rozważa tylko w jego własnej naturze, może grzeszyć, a gdy jakiemuś stworzeniu się przydarza, że nie może zgrzeszyć, ma to z daru łaski, a nie z warunków natury. A to dlatego, że grzeszyć nie znaczy nic innego, jak odchylać się od prawidłowości, którą czyn powinien posiadać, czy się przyjmuje grzech w rzeczach naturalnych, czy w sztucznych, czy w moralnych. Tylko zaś temu czynowi się przydarza, że się nie odchyla od prawości, którego regułą jest sama moc działającego. Gdyby bowiem ręka pracownika była samą regułą rzeźbienia, nigdyby pracownik nie potrafił wyrzeźbić drzewa inaczej, jak prawidłowo; lecz jeśli prawidłowość wyrzeźbienia pochodzi od innej reguły, przydarza się, że rzeźba jest prawidłowa i nie jest prawidłowa. Sama zaś wola boża jest regułą Jego czynu, gdyż nie jest skierowany do wyższego celu. Żadna zaś wola jakiegokolwiek stworzenia nie ma prawidłowości w działaniu, jeśli nie normuje się wolą bożą, do której należy cel ostateczny; tak jak każda wola niższego musi się normować wolą wyższego, jak na przykład wola żołnierza wolą wodza armii. Tak więc nie może być grzechu w samej woli bożej, w każdej zaś woli stworzenia grzech być może, odpowiednio do warunków jego natury.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. W aniołach nie ma możności do naturalnego bytu. Jest w nich jednak możność odnośnie do części umysłowej, co do tego, by się zwrócili tu, lub tam. I odnośnie do tego może w nich być zło.
Odpowiedź na drugi zarzut. Ciała niebieskie mają tylko naturalne działanie. I dlatego, jak nie może w ich naturze być zła zepsucia, tak i w naturalnym ich działaniu nie może być zła nieporządku. Lecz ponad działaniem naturalnym jest u aniołów działanie wolnej woli, a co do tego przydarza się, że jest w nich zło.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Dla anioła jest naturalnym, by się zwracał ruchem miłości ku Bogu, jako początkowi bytu naturalnego. Lecz to, by się zwracał ku Niemu, jako ku przedmiotowi szczęśliwości nadprzyrodzonej, jest z łaski darmo danej, od której grzesząc, mógł się odwrócić.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Grzech w czynie wolnej woli może zdarzyć się dwojako. Jednym sposobem przez to, że się wybiera jakieś zło; jak na przykład grzeszy człowiek wybierając cudzołóstwo, które samo w sobie jest złem. I taki grzech zawsze pochodzi z jakiejś niewiadomości lub błędu; inaczej tego, co jest złem, nie wybrałoby się jako dobra. Błądzi mianowicie cudzołożnik w poszczególnym wypadku, wybierając tę rozkosz czynu nieporządnego, jako jakieś dobro, które należy teraz uczynić, z powodu skłonności namiętności lub nawyku; nawet gdyby ogólnie mówiąc nie błądził, lecz prawdziwie o tym sądził. W ten sposób zaś nie może być grzechu w aniele; gdyż w aniołach nie ma ani namiętności, któreby krępowały rozum lub umysł, jak wynika z tego, co powyżej powiedziano (R. LIX, par. 4), ani też znowu nie mógł nawyk wyprzedzać pierwszego grzechu, skłaniając do grzechu. Innym sposobem można wolną wolą grzeszyć, wybierając coś, co odnośnie do siebie jest dobrem, lecz nie jest dobrem co do porządku należnej miary, czy reguły; tak, że brak wprowadzający grzech, pochodzi tylko ze strony wyboru, który nie zachowuje należytego porządku, a nie ze strony rzeczy wybranej; jak na przykład, gdyby ktoś wybrał modlitwę, nie zwracając uwagi na porządek, który Kościół ustanowił. I tego rodzaju grzech nie wymaga uprzedniej niewiadomości, lecz tylko braku rozważania tych rzeczy, które należy rozważać. I w ten sposób zgrzeszył anioł, zwracając się wolną wolą do własnego dobra, pomijając porządek reguły woli bożej.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.