I, q. 63, a. 7
Czy anioł najwyższy wśród grzeszących był najwyższym ze wszystkich
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że ten anioł, który był najwyższym spośród grzeszących, nie był najwyższym wśród wszystkich. Mówi się o nim bowiem (Ez 28, 14): Tyś cherub rozciągniony i nakrywający, a postawiłem cię na górze świętej Bożej. Lecz chór Cherubinów jest poniżej chóru Serafinów, jak mówi Dionizy w VII cap. Angel. Hier. Zatem anioł, który był najwyższym spośród grzeszących, nie był najwyższym wśród wszystkich.
Zarzut drugi. Oprócz tego Bóg uczynił naturę umysłową, aby osiągnęła szczęśliwość. Jeśli więc zgrzeszył anioł, który był najwyższym ze wszystkich, wynika, że porządek boży został udaremniony w najszlachetniejszym stworzeniu. A to jest niewłaściwe.
Zarzut trzeci. Oprócz tego im bardziej się coś do czegoś skłania, tym mniej może od niego odstępować. Lecz anioł im jest wyższy, tym więcej skłania się ku Bogu. Zatem tym mniej może przez grzech odpaść od Boga. I tak wydaje się, że anioł, który zgrzeszył, nie był najwyższym spośród wszystkich, lecz był spośród niższych aniołów.
Lecz przeciwnym jest, co mówi Grzegorz w Homilii De cent. ov., że pierwszy anioł, który zgrzeszył, gdy był wyniesiony ponad wszystkie hufce anielskie, przewyższał ich jasność, a porównany z nimi, był najwspanialszy.
Odpowiadam, że w grzechu należy rozważać dwie rzeczy, mianowicie skłonność do grzeszenia i motyw grzechu. Jeśli więc rozważamy w aniołach pochopność do grzeszenia, mniej prawdopodobne wydaje się, że wyżsi aniołowie zgrzeszyli, niż niżsi. I dlatego mówi Damascen (De Fid. Orth. lib. II, cap. IV), że największy z tych, którzy zgrzeszyli, był wyniesiony nad chór ziemski. I wydaje się, że to zdanie jest zgodne z poglądem platończyków, który przytacza Augustyn w ks. De Civ. Dei VIII i X. Mówili oni bowiem, że wszyscy bogowie byli dobrzy, lecz spośród demonów niektórzy dobrzy, niektórzy źli, nazywając bogami substancje umysłowe, które są powyżej sfery księżycowej, a demonami substancje umysłowe, które są poniżej sfery księżycowej, wyższe od ludzi w porządku natury. Nie należy też odrzucać tego zdania jako przeciwnego wierze; wszelkim bowiem stworzeniem cielesnym rządzi Bóg przez aniołów, jak mówi Augustyn w III De Trin. (c. IV), stąd nic nie przeszkadza, by powiedzieć, że niższych aniołów postanowił Bóg, by rządzili niższymi ciałami, a wyższych, by rządzili wyższymi ciałami, najwyższych zaś, by asystowali Bogu. I według tego mówi Damascen (tamże), że ci, którzy upadli, pochodzili z niższych, w którym to także chórze pozostali niektórzy dobrzy aniołowie.
Jeśli się zaś rozważy motyw grzechu, znajdziemy, że w wyższych aniołach jest on wyższy niż w niższych. Grzechem szatanów była bowiem pycha, jak to powyżej powiedziano, a motywem jej jest znamienitość, która była większą w wyższych. I dlatego mówi Grzegorz (tamże), że ten, który zgrzeszył, był najwyższym spośród wszystkich. I to wydaje się prawdopodobniejsze. Gdyż grzech anioła nie pochodzi od jakiejś skłonności, lecz tylko z wolnej woli; stąd wydaje się, że raczej należy rozważać argument, który się bierze z motywu grzechu. To jednak nie może przesądzać tamtego zdania; gdyż także we wodzu niższych aniołów mógł być jakiś motyw do grzeszenia.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Cherubin tłumaczy się pełnia wiedzy, Serafin zaś tłumaczy się gorejący, czyli płomienisty. I tak jest jasnym, że Cherubina nazywa się od wiedzy, która może istnieć z grzechem śmiertelnym; Serafina zaś nazywa się od żaru miłości, która nie może istnieć z grzechem śmiertelnym. I dlatego pierwszego anioła grzeszącego nie nazywa się Serafinem, lecz Cherubinem.
Odpowiedź na drugi zarzut. Zamiar boży nie udaremnia się ani w tych, którzy grzeszą, ani w tych, którzy się zbawiają, każdą bowiem z tych możliwości Bóg przewiduje, i z każdej ma chwałę, gdy jednych z dobroci swej zbawia, a drugich ze sprawiedliwości karze. Samo zaś stworzenie umysłowe, gdy grzeszy, odpada od należnego celu. Nie jest to też nieodpowiednim w żadnym stworzeniu znakomitym, tak bowiem ustanowił Bóg stworzenie umysłowe, że w jego woli leży działanie dla celu.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Jakakolwiek była skłonność do dobra w najwyższym aniele, to jednak nie wprowadzała ona konieczności. Stąd miał wolną wolę nie pójść za nią.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.