I, q. 65, a. 1
Czy stworzenie materialne pochodzi od Boga
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że stworzenie materialne nie pochodzi od Boga. Powiedziano bowiem (Syr 3, 14): Doznałem, że wszystkie które Bóg uczynił, trwają na wieki. Lecz ciała widzialne nie trwają na wieki, powiedziano bowiem w (2 Kor 4, 18): Te rzeczy, które widzimy, są doczesne, a których nie widzimy, są wieczne. Zatem Bóg nie uczynił ciał widzialnych.
Zarzut drugi. Oprócz tego powiedziano w (Rdz 1, 31): Widział Bóg wszystkie rzeczy, które był uczynił i były bardzo dobre. Lecz stworzenia materialne są złe, widzimy w nich bowiem wiele rzeczy szkodliwych, jak to widać w wielu wężach, w upale słońca i tym podobnych; dlatego zaś nazywa się coś złem, że szkodzi. Zatem stworzenia materialne nie pochodzą od Boga.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, co jest od Boga, nie odwodzi nas od Boga, lecz wiedzie do Niego. Lecz stworzenia materialne odwodzą od Boga, stąd mówi Apostoł (2 Kor 4, 18): nie upatrujemy tego, co widzieć. Zatem stworzenia materialne nie są od Boga.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w (Ps 145, 6), który stworzył niebo i ziemię, morze i wszystko, co w nich jest.
Odpowiadam, że zdaniem niektórych heretyków te rzeczy widzialne zostały stworzone nie przez dobrego Boga, lecz przez pierwiastek zły. I dla udowodnienia swego błędu przytaczają słowa Apostoła (2 Kor 4, 4): Bóg świata tego oślepił zmysły niewiernych. To zaś zdanie zupełnie nie da się utrzymać. Jeśli bowiem w czymś jednoczą się różne rzeczy, musi być jakaś przyczyna tego zjednoczenia, różne rzeczy bowiem nie jednoczą się same przez się. Stąd pochodzi, że ilekroć znajduje się coś jednego w różnych rzeczach, muszą owe różne rzeczy to jedno otrzymać od jakiejś jednej przyczyny; jak na przykład różne ciepłe ciała mają ciepło od ognia. To zaś, co jest bytem, znajduje się wspólnie we wszystkich rzeczach, jakkolwiek różnych. Musi więc istnieć jeden początek bytu, od którego mają byt wszystkie rzeczy, które istnieją w jakikolwiek sposób, czy są niewidzialne i duchowe, czy widzialne i materialne. Mówi się zaś, że diabeł jest bogiem tego świata, nie jakoby stwarzał, lecz dlatego, że służą mu ci, którzy żyją światowo, mówiąc w tym znaczeniu, co i Apostoł: (Flp 3, 19): których bogiem jest brzuch.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Wszystkie stworzenia Boga pod pewnym względem trwają na wieki, przynajmniej co do materii, nigdy bowiem stworzenia nie obracają się w nicość, nawet, chociaż są zniszczalne. Lecz im bardziej stworzenia przybliżają się do Boga, który jest zupełnie niewzruszony, tym bardziej są niewzruszone. Stworzenia zniszczalne bowiem pozostają na wieki co do materii, lecz zmieniają się co do formy substancjalnej. Stworzenia zaś niezniszczalne trwają wprawdzie co do substancji, lecz są zmienne co do innych rzeczy, na przykład co do miejsca, jak ciała niebieskie, lub co do usposobień, jak stworzenia duchowe. To zaś, co mówi Apostoł: te rzeczy, które widzimy są doczesne, chociaż jest prawdziwe odnośnie do rzeczy rozważanych samych w sobie, według czego każde stworzenie widzialne podlega czasowi, albo co do swego bytu, albo co do swego ruchu, jednak Apostoł chce mówić o rzeczach widzialnych, o ile są nagrodą dla człowieka. Te bowiem nagrody człowieka, które polegają na tych rzeczach widzialnych, mijają w czasie, te zaś, które polegają na rzeczach niewidzialnych, trwają na wieki. Stąd i poprzednio powiedział (tamże 17): wagę chwały wiekuistą w nas sprawuje.
Odpowiedź na drugi zarzut. Stworzenie materialne według swej natury jest dobre: lecz nie jest dobrem ogólnym, ale pewnym dobrem poszczególnym i ograniczonym, a odnośnie do owej poszczególności i ograniczoności następuje w nim przeciwieństwo, przez które jedno drugiemu się przeciwstawia, chociaż każde samo w sobie jest dobre. Niektórzy zaś, osądzając rzeczy nie wedle ich natury, lecz wedle własnej użyteczności, wszystko, co dla nich jest szkodliwe, po prostu nazywają złem, nie zważając na to, iż jeśli coś jest dla jednego pod pewnym względem szkodliwym, dla drugiego, lub dla tego samego pod jakimś innym względem jest użytecznym. A tegoby nigdy nie było, gdyby ciała same były złe i szkodliwe.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Stworzenia same z siebie nie odwracają od Boga, lecz wiodą do Niego, gdyż rzeczy jego niewidzialne, przez te rzeczy, które są uczynione zrozumiane, bywają poznane, jak powiedziano (Rz 1, 20). Lecz, że odwracają od Boga, pochodzi to z winy tych, którzy ich głupio używają. Stąd powiedziano w (Mdr 14, 11), że stworzenie jest uczynione ku samołówce ludzi głupich. A to właśnie, że w ten sposób odwodzą od Boga, świadczy o tym, że są od Boga. Nie odwodzą bowiem głupich od Boga inaczej, jak powabami jakiegoś dobra w nich istniejącego, które mają od Boga.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.