Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 65, a. 2

Czy stworzenie materialne zostało uczynione z powodu dobroci Boga

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że stworzenie materialne nie zostało uczynione z powodu dobroci Boga. Powiedziano bowiem (Mdr 1, 14): Stworzył bowiem, aby było wszystko. Zatem wszystko jest stworzone dla własnego swego bytu, a nie z powodu dobroci Boga.

Zarzut drugi. Oprócz tego, w dobru zawarte jest pojęcie celu. To zatem, co jest w rzeczach większym dobrem, jest celem dla mniejszego dobra. Stworzenie zaś duchowe przyrównuje się do materialnego, jak większe dobro do mniejszego dobra. Zatem stworzenie materialne istnieje dla duchowego, a nie z powodu dobroci Boga.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, sprawiedliwość rzeczy nierówne rozdaje tylko nierównym. Lecz Bóg jest sprawiedliwy. Zatem przed wszelką nierównością, którą Bóg stworzył, jest nierówność, której Bóg nie stworzył. Lecz nierówność, której Bóg nie stworzył, może być tylko taka, która pochodzi od wolnej woli. Zatem wszelka nierówność wynika z różnych poruszeń wolnej woli. Stworzenia materialne nie są zaś równe duchowym. Zatem stworzenia materialne powstały z powodu jakichś poruszeń wolnej woli, a nie dla dobroci Boga.

Lecz przeciwnym jest, co powiedziano (Prz 16, 4): Pan wszystko zdziałał sam dla siebie.

Odpowiadam, że Origenes (Peri Archon.) twierdził, iż stworzenie materialne nie zostało uczynione z pierwszego zamiaru bożego, lecz na to, by ukarać stworzenie duchowe grzeszące. Twierdził on bowiem (tamże), że Bóg na początku stworzył tylko stworzenia duchowe i to wszystkie równe. Z pośród tych stworzeń niektóre, ponieważ posiadały wolną wolę, zwróciły się do Boga, i według miary tego zwrotu otrzymały wyższy lub niższy stopień, pozostając w swej pojedynczości. Inne zaś, gdy odwróciły się od Boga, złączono z różnymi ciałami, odpowiednio do sposobu, w jaki odwróciły się od Boga.

Lecz to zdanie jest błędne. Po pierwsze mianowicie, ponieważ się sprzeciwia Pismu św., które opowiedziawszy o stworzeniu wszystkich gatunków stworzeń cielesnych, dodaje: I widział Bóg, i było dobre, jak gdyby mówił, że każda rzecz dlatego jest uczyniona, ponieważ dobrem jest, by istniała. Według zaś zdania Origenesa stworzenie materialne zostało uczynione nie dlatego, że dobrem jest dla niego, by istniało, lecz dlatego, by ukarało zło drugiego. Po drugie dlatego, że wynikałoby, iż obecny układ świata materialnego jest przypadkowy. Gdyby bowiem dlatego ciało słońca zostało uczynione takim, jakim jest, by mogło służyć do ukarania odpowiedniego grzechu stworzenia duchowego, to gdyby wiele stworzeń duchowych podobnie zgrzeszyło, jak to, dla ukarania grzechu którego przyjmuje, że słońce zostało stworzone, wynikałoby stąd, że jest kilka słońc na świecie. I podobnie i co do innych rzeczy. To zaś jest zupełnie niewłaściwe.

Usunąwszy więc to stanowisko jako błędne, należy rozważyć, że cały wszechświat składa się z wszystkich stworzeń, tak, jak całość z części. Jeślibyśmy zaś chcieli jakiejś całości i jej częściom wyznaczać cel, znajdziemy po pierwsze, że poszczególne części są dla swych czynności, jak na przykład oko dla widzenia. Po drugie zaś, że część niższa jest dla wyższej, jak zmysł dla umysłu, a płuca dla serca. Po trzecie zaś, wszystkie części są dla doskonałości całości, jak i materia dla formy, części bowiem są jakby materią całości. Dalej zaś, cały człowiek jest dla jakiegoś celu zewnętrznego, na przykład, by cieszył się Bogiem. Tak więc i w częściach wszechświata, każde stworzenie jest dla właściwego sobie czynu i doskonałości. Po drugie zaś, stworzenia niższe są dla wyższych, jak na przykład stworzenia będące poniżej człowieka są dla człowieka. Dalej zaś, poszczególne stworzenia są dla doskonałości całego wszechświata. Dalej jeszcze, cały wszechświat ze swymi poszczególnymi częściami kieruje się do Boga jako do celu, o ile w nich przez pewne naśladownictwo jest przedstawiona dobroć boża na chwałę Boga; chociaż stworzenia rozumne w pewien szczególny sposób mają ponad to za cel Boga, którego mogą dosięgnąć swoim działaniem, poznając Go i kochając. I tak widać jasno, że dobroć boża jest celem wszystkich stworzeń materialnych.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Przez to samo, że jakieś stworzenie ma byt, przedstawia byt boży i Jego dobroć. I dlatego przez to, że Bóg stworzył wszystko, by istniało, nie wyklucza się, by stworzył wszystko dla Swej dobroci.

Odpowiedź na drugi zarzut. Bliższy cel nie wyklucza ostatecznego celu. Przez to zatem, że stworzenie cielesne jest uczynione dla duchowego, nie odrzuca się możliwości uczynienia dla dobroci Boga.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Równość sprawiedliwości znajduje się przy jej wymierzaniu, sprawiedliwym jest bowiem, by wymierzano równym równe. Nie znajduje się jej zaś przy pierwszym ustanawianiu rzeczy. Jak bowiem pracownik kamienie tego samego rodzaju rozdziela bez niesprawiedliwości po różnych częściach budynku, nie dla jakiejś różności pochodzącej z kamieni, lecz bacząc na doskonałość całości budynku, którejby nie było bez różnorodnego rozmieszczenia kamieni w budynku, tak i Bóg od początku, aby we wszechświecie była doskonałość, ustanowił według swej mądrości rozmaite i nierówne stworzenia, bez niesprawiedliwości, bez uprzedniej jednakowoż różnorodności zasług.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.