Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 66, a. 4

Czy czas jest współstworzony z materią nieuformowaną

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że czas nie został współstworzony z materią nieuformowaną. Mówi bowiem Augustyn w XII Wyzn., przemawiając do Boga: Dwie rzeczy widzę, któreś stworzył zanim był czas, mianowicie materię pierwszą cielesną i naturę anielską. Nie został więc czas współstworzony z materią nieuformowaną.

Zarzut drugi. Oprócz tego czas dzieli się na dzień i noc. Lecz na początku nie było ani dnia ani nocy, dopiero później, gdy przedzielił Bóg światłość od ciemności. Nie było więc na początku czasu.

Zarzut trzeci. Oprócz tego czas jest miarą ruchu nieba, a czytamy, że zostało ono stworzone drugiego dnia. Zatem czasu nie było na początku.

Zarzut czwarty. Oprócz tego ruch jest wcześniejszy od czasu. Należałoby więc raczej ruch, a nie czas zaliczyć do pierwszych rzeczy stworzonych.

Zarzut piąty. Oprócz tego, jak czas jest miarą zewnętrzną, tak jest nią i miejsce. Nie należy więc raczej czasu niż miejsca zaliczać do pierwszych rzeczy stworzonych.

Lecz przeciwnym jest, co mówi Augustyn Sup. Gen. ad litt., że stworzenie duchowe i cielesne zostało stworzone na początku czasu.

Odpowiadam, że powszechnie się mówi, iż na początku zostały stworzone cztery rzeczy: mianowicie natura anielska, niebo empirejskie, materia cielesna nieuformowana i czas. Lecz należy zważyć, że to powiedzenie nie opiera się na zdaniu Augustyna. Augustyn bowiem przyjmuje dwie rzeczy stworzone na początku, mianowicie naturę anielską i materię cielesną, nie wspominając wcale o niebie empirejskim. Te dwie rzeczy zaś, mianowicie natura anielska i materia nieuformowana, wyprzedzają nadanie formy, co do natury, a nie co do trwania. I stąd, skoro z natury wyprzedzają nadanie formy, to wyprzedzają także ruch i czas. Stąd nie można razem z nimi wyliczać czasu. Powyższe zestawienie opiera się na zdaniu innych Świętych, którzy przyjmują, że brak formy w materii jest wcześniejszy co do trwania od uformowania, i tak z powodu tego trwania musi się przyjąć jakiś czas, inaczej bowiem nie możnaby przyjąć miary trwania.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Augustyn mówi to opierając się na zdaniu, według którego natura anielska i materia nieuformowana wyprzedzają czas pochodzeniem, czyli naturą.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jak według niektórych Świętych materia była na początku nieuformowana, a później otrzymała formę, podobnie czas był w jakiś sposób nieuformowany, a później otrzymał formę i został rozróżniony na dzień i noc.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Jeśli ruch nieba nie rozpoczął się natychmiast od początku, to czas, który wyprzedzał, nie był miarą ruchu nieba, lecz jakiegokolwiek pierwszego ruchu. Przypadłościowym dla czasu jest bowiem to, że jest miarą ruchu nieba, o ile ten ruch jest pierwszy wśród ruchów, jeśliby zaś był jakiś inny pierwszy ruch, byłby ów ruch miarą czasu, ponieważ wszystko się mierzy pierwszą rzeczą swojego rodzaju. Musi się zaś powiedzieć, że natychmiast od początku był jakiś ruch przynajmniej odnośnie do następstwa pojęć i uczuć w umyśle anielskim. Ruchu zaś niepodobna rozumieć bez czasu, skoro czas nie jest niczym innym, jak miarą tego, co wcześniejsze i późniejsze w ruchu.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Wśród pierwszych rzeczy stworzonych należy wymienić te, które mają do rzeczy stosunek ogólny. I dlatego należało zaliczyć do nich czas, w którym jest wspólne pojęcie miary, a nie ruch, który ma tylko stosunek do podmiotu ruchomego.

Odpowiedź na piąty zarzut. Rozumie się, że miejsce w niebie empirejskim obejmuje wszystko. A ponieważ miejsce należy do rzeczy stałych, zostało całe naraz stworzone. Czas zaś, który nie jest stały, został stworzony u swego początku, podobnie jak i obecnie można aktualnie w czasie dostrzec tylko teraz.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.