I, q. 68, a. 4
Czy jest tylko jedno niebo
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że jest tylko jedno niebo. Niebo bowiem przeciwstawia się ziemi, gdy się mówi: Na początku stworzył Bóg niebo i ziemię. Lecz ziemia jest tylko jedna. Zatem jest też tylko jedno niebo.
Zarzut drugi. Oprócz tego wszystko to, w skład czego wchodzi cała jego materia, musi być jednym. Lecz takim jest niebo, jak tego dowodzi Filozof w I De Caelo. Zatem niebo jest tylko jedno.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, co się mówi o wielu rzeczach jednoznacznie, mówi się o nich odnośnie do jednego wspólnego pojęcia. Lecz jeśli istnieje więcej niż jedno niebo, mówi się niebo jednoznacznie o wielu, gdyż gdyby się różnoznacznie mówiło, nie mówiłoby się we właściwym znaczeniu o wielu niebach. Jeśli się więc mówi, że jest więcej niż jedno niebo, musi być jakieś wspólne pojęcie, odnośnie do któregoby się mówiło o niebie. Takiego zaś nie ma. Nie można więc powiedzieć, że jest więcej niż jedno niebo.
Lecz przeciwnym jest, co powiedziano w Psalmie (Ps 148, 4): Chwalcie go, nieba niebiosów.
Odpowiadam, że wydaje się, iż co do tego istnieje pewna różnica między Bazylim a Chryzostomem. Mówi bowiem Chryzostom (Homil. IV in Gen.), że jest tylko jedno niebo, a to, że się mówi w liczbie mnogiej niebiosa nad niebiosy, pochodzi od właściwości języka hebrajskiego, w którym jest zwyczaj, że o niebie mówi się tylko w liczbie mnogiej, podobnie jak też w języku łacińskim jest wiele wyrazów, którym brak liczby pojedynczej. Bazyli zaś (Homil. III in Hexaem.), oraz Damascen (De Fide Orth. l. II) idąc za nim, mówią, że jest więcej niż jedno niebo.
Lecz ta różnica raczej zawarta jest w nazwie niż w rzeczy. Chryzostom bowiem całe ciało, które jest ponad ziemią i wodą nazywa niebem; dlatego nawet ptaki latające w powietrzu nazwane są ptakami niebieskimi. Lecz ponieważ jest wiele różnorodności w tym ciele, dlatego Bazyli przyjął więcej niż jedno niebo.
Aby więc poznać rozróżnianie nieba, należy rozważyć, że w Piśmie św. niebo mówi się trojako. Czasem bowiem mówi się o nim we właściwym i naturalnym znaczeniu. I w ten sposób nazywa się niebem jakieś ciało wysoko położone, i aktualnie lub w możności jaśniejące i z natury niezniszczalne. I według tego przyjmuje się trzy rodzaje nieba. Pierwsze całkowicie świetlane, które nazywają empirejskim. Drugie całkowicie przeźroczyste, które nazywają niebem wodnistym, lub krystalicznym. Trzecie częściowo przeźroczyste i częściowo aktualnie świetlane, które nazywają niebem gwiaździstym, i dzieli się na ośm sfer, mianowicie na sferę gwiazd stałych i siedm sfer planet, które można nazwać ośmiu niebami.
Drugim sposobem nadaje się nazwę nieba temu, co uczestniczy w jakiejś własności ciała niebieskiego, np. wysokości i jasności czy to aktualnej, czy będącej w możności. I tak całą tę przestrzeń, od wód aż do okręgu księżyca, Damascen przyjmuje za jedno niebo, nazywając je powietrzem. I tak według niego istnieją trzy nieba, powietrzne, gwiaździste i inne wyższe, o którym jak sądzi, czytamy, że Apostoł został porwany aż do trzeciego nieba (2 Kor 12, 2). Lecz ponieważ ta przestrzeń obejmuje dwa elementy, mianowicie ogień i powietrze, a w każdym z nich jest część wyższa i niższa, dlatego to niebo Rabanus dzieli na cztery nieba, nazywając najwyższą sferę ognia niebem ognistym, niższą zaś sferę niebem olimpijskim, od wysokości pewnej góry zwanej Olimpem, najwyższą zaś sferę powietrza nazwał niebem eterycznym, dla jej jasności, niższą zaś sferę niebem powietrznym. I tak ponieważ te cztery nieba wylicza się wraz z trzema niższymi, tworzą one razem według Rabanusa siedm rodzajów nieba materialnego.
Trzecim sposobem mówi się o niebie przenośnie. I tak czasami nawet samą Trójcę św. nazywa się niebem, dla jej duchowej wzniosłości i jasności. I wykłada się, że o tym niebie powiedział szatan: Wstąpię na niebo (Iz 14, 13), to znaczy zrównam się z Bogiem. Czasem także dobra duchowe, na których polega nagroda Świętych, dla ich wzniosłości nazywa się niebem; i tak powiedziano: Zapłata wasza obfita jest w niebiesiech (Mt 5, 12; Łk 6, 23), jak to wykłada Augustyn (De Serm. Dom. in Monte). Czasem zaś nazywa się niebem trzy rodzaje widzeń nadprzyrodzonych, mianowicie cielesne, wyobrażeniowe i umysłowe. O tych wykłada Augustyn (De Gen. ad Litt.), że Paweł został porwany do trzeciego nieba.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Ziemia tak się ma do nieba, jak się ma środek do obwodu. Stąd skoro dookoła jednego środka może być wiele obwodów, to dookoła jednej ziemi może istnieć więcej, niż jedno niebo.
Odpowiedź na drugi zarzut. Dowodzenie to odnosi się do nieba, o ile ono zawiera wszelkie stworzenia cielesne. W ten sposób bowiem jest jedno tylko niebo.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Wzniosłość i pewna świetlaność wspólną jest dla każdego nieba, jak wynika z tego co powiedziano.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.