I, q. 69, a. 2
Czy odpowiednim jest, iż stworzenie roślin, jak czytamy, dokonało się trzeciego dnia
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie jest odpowiednim, by stworzenie roślin, jak czytamy, odbyło się trzeciego dnia. Rośliny bowiem jak i zwierzęta, mają życie. Stworzenia zwierząt nie zalicza się zaś do dzieła rozróżnienia, lecz upiększenia. Zatem nie należało też wspominać trzeciego dnia o stworzeniu roślin, które należy do dzieła upiększenia.
Zarzut drugi. Oprócz tego o tym, przez co ziemia została przeklęta, nie należało wspominać, mówiąc o nadaniu formy ziemi. Lecz stworzenie niektórych roślin należy do przekleństwa ziemi, według słów (Rdz 3, 17-18): przeklęta ziemia dla czynu Twego, ciernie i osty rodzić ci będzie. Zatem nie należało wspominać o stworzeniu roślin trzeciego dnia, co należy do nadania formy ziemi.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, jak rośliny trzymają się ziemi, tak i kamienie i metale, a jednak nie wspomina się o nich, mówiąc o nadawaniu formy ziemi. Zatem i rośliny nie powinny były zostać stworzone trzeciego dnia.
Lecz przeciwnym temu jest co powiedziano w (Rdz 1, 12): I zrodziła ziemia ziele zielone, a potem dodano I nastał wieczór i poranek dzień trzeci.
Odpowiadam, że jak powiedziano powyżej, (Rozdział poprzedni), trzeciego dnia kończy się stan nieuformowania ziemi. Opisywano zaś dwojakie nieuformowanie ziemi: jedno, że była niewidzialną, albo próżną, dlatego, że była pokryta wodami; drugie, że była nieozdobiona, czyli pusta, to znaczy nie miała odpowiedniego upiększenia, które ziemia otrzymuje od roślin, stanowiących jakby jej okrycie. I dlatego jedno i drugie nieuformowanie usuwa się tego trzeciego dnia; pierwsze mianowicie przez to, że wody zebrały się na jedno miejsce i ukazał się suchy ląd, drugie zaś przez to, że zrodziła ziemia ziele zielone.
Jednak co do stworzenia roślin Augustyn mówi inaczej od innych. Inni bowiem tłumacze mówią, podług powierzchownego znaczenia, że rośliny zostały aktualnie stworzone w swych gatunkach owego trzeciego dnia, Augustyn zaś w V Super Gen. ad Litt. mówi, że mówi się tylko, iż ziemia wydała ziele i drzewo w ich przyczynach, to znaczy otrzymała moc wydawania. A to potwierdza też powaga Pisma św. Powiedziano bowiem w (Rdz 2, 4-5): Te są dzieje nieba i ziemi, gdy zostały stworzone: Wówczas kiedy uczynił Pan Bóg niebo i ziemię, żadna różdżka polna nie wzeszła jeszcze na ziemi, ani żadne ziele polne jeszcze nie zakiełkowało. Zatem zanim wzeszły na ziemi, powstały w swych przyczynach w ziemi. Potwierdza to także dowodzeniem rozumowym. W tych pierwszych dniach stworzył Bóg bowiem wszystkie rzeczy w ich pierwotnych początkach i przyczynach, po której to pracy następnie odpoczął; później jednak przez to, że rządzi stworzeniami, w dziele ich rozkrzewiania, aż dotąd działa (J 5, 17). Powstawanie zaś roślin ziemi należy do dzieła rozkrzewiania. Nie zostały zatem rośliny stworzone trzeciego dnia aktualnie, lecz tylko w swych przyczynach.
Według innych jednak można powiedzieć, że pierwsze stworzenie gatunków należy do dzieła sześciu dni, to zaś, że z gatunków najpierw stworzonych, powstają wśród nich podobne, to już należy do rządów nad wszechświatem. I o tym mówi Pismo święte w słowach nie wzeszła jeszcze na ziemi, albo jeszcze nie zakiełkowało, to znaczy zanim powstały stworzenia z podobnych sobie, jak to widzimy dziś w naturze przez powstawanie nasienia. Stąd mówi Pismo św. znacząco: Niech zrodzi ziemia ziele zielone a wydające nasienie, dlatego, że powstały doskonałe gatunki roślin, z których miały wzejść nasienia innych. Nie chodzi tu też o to, w której ze swych części rośliny mają moc tworzenia nasienia, czy w korzeniu, czy łodydze, czy w owocu.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Życie w roślinach jest ukryte, gdyż brak im ruchu miejscowego i zmysłów, przez co przede wszystkim różni się ożywione od nieożywionego. I dlatego, że nieruchomo tkwią w ziemi, powstanie ich przyjmuje się za pewne uformowanie ziemi.
Odpowiedź na drugi zarzut. Jeszcze zanim ziemia została przeklęta, ciernie i osty były stworzone czy wirtualnie czy aktualnie. Lecz nie były stworzone dla ukarania człowieka, to znaczy, by ziemia, którą uprawiał, dla zdobycia żywności, rodziła owoc bezużyteczny i szkodliwy. Stąd powiedziano rodzić ci będzie.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Mojżesz podawał tylko te rzeczy, które łatwo są widoczne, jak to już powiedziano (Rozdział LXVIII, 3). Minerały zaś powstają w ukryciu we wnętrznościach ziemi. I co więcej, nie są jasno odróżnione od ziemi, lecz wydają się pewnym gatunkiem ziemi. I dlatego o nich nie wspomina.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.