I, q. 7, a. 4
Czy może być coś nieskończonego w rzeczach co do wielości
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że możliwym jest, by istniała w czynie wielość nieskończona. Nie jest bowiem niemożliwym, by to, co jest w możności, sprowadzone było do czynu. Lecz liczbę można mnożyć w nieskończoność. Zatem nie jest niemożliwym, by istniała w czynie wielość nieskończona.
Zarzut drugi. Oprócz tego osobnik jakiegokolwiek gatunku może być w czynie. Lecz gatunki figury są nieskończone. Zatem możliwym jest, by istniała w czynie nieskończona ilość figur.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, te rzeczy, które nie są sobie przeciwstawne, nie przeszkadzają sobie nawzajem. Lecz przyjąwszy, że istnieje jakaś wielość rzeczy, możliwym jest, by istniało wiele innych rzeczy, które tamtym nie są przeciwstawne. Zatem nie jest niemożliwym, by inne znowu istniały razem z nimi i tak w nieskończoność. Zatem możliwym jest, by istniała w czynie nieskończona ilość rzeczy.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Mdr 11, 21): Aleś ty wszystko pod miarą i liczbą i wagą rozrządził.
Odpowiadam, że co do tego było dwojakie zapatrywanie. Niektórzy bowiem, jak Avicenna (Metaph. tract. VI. c. 2, tract. VIII. c. 1) i Algazel (Philosophiae l. 1. tract. 1. c. 11), powiedzieli, że niemożliwym jest, by istniała w czynie wielość nieskończona sama przez się, lecz nie jest niemożliwym istnienie wielości nieskończonej przypadłościowo. Powiada się bowiem, że istnieje wielość nieskończona bezwzględnie, gdy potrzebnym jest do istnienia czegoś, by istniała wielość nieskończona. To zaś jest niemożliwe, gdyż w ten sposób trzeba by, by coś zależało od nieskończonej ilości czynników. Stąd jej powstanie nigdy by się nie dokonało, ponieważ niepodobna przejść przez nieskończoną ilość czynników. Zwie się zaś wielość nieskończona przypadłościową, gdy do czegoś nie jest potrzebna nieskończoność wielości, lecz przytrafia się, że jest. To zaś tak można pokazać w pracy rzemieślnika, do której potrzebna jest pewna wielość absolutna, mianowicie: by sztuka była w duszy, i ręka poruszająca się i młotek; i gdyby te mnożyć w nieskończoność, nigdy by praca rzemieślnicza się nie skończyła, gdyż zależałaby od nieskończonej ilości przyczyn. Lecz wielość młotków, która zdarza się stąd, że jeden się łamie, i bierze się inny, jest wielością przypadłościową. Zdarza się bowiem, że pracuje się wieloma młotkami i jest obojętnym, czy się pracuje jednym, czy dwoma, czy wieloma, czy nieskończoną ilością, jeśliby praca trwała nieskończenie długo. W ten sposób więc twierdzili, że możliwym jest, by istniała w czynie wielość nieskończona przypadłościowo.
Lecz to jest niemożliwe. Każda bowiem wielość musi istnieć w jakimś gatunku wielości. Gatunki zaś wielości istnieją według gatunków liczb. Żaden zaś gatunek liczby nie jest nieskończony, gdyż jakakolwiek liczba jest wielością mierzoną przez jedność. Zatem jest niemożliwym, by istniała w czynie wielość nieskończona, czy to absolutnie, czy przypadłościowo. Podobnie wszelka wielość istniejąca w przyrodzie jest stworzona, a każda rzecz stworzona zawarta jest w pewnym zamiarze stwarzającego; żaden czynnik bowiem nie działa bez celu. Stąd koniecznym jest, by wszystkie rzeczy stworzone zawarte były w określonej liczbie. Zatem niemożliwym jest, by istniała w czynie wielość nieskończona, nawet przypadłościowo.
Lecz możliwym jest, by istniała wielość nieskończona w możności. Gdyż wzrost wielości idzie za podziałem wielkości. Im więcej bowiem coś się dzieli, tym więcej wynika z tego rzeczy co do liczby. Stąd tak, jak znajduje się nieskończoność w możności przy podziale ciągłego, ponieważ dochodzi się do materii, jak powyżej wykazano (w paragrafie poprzednim), z tej samej przyczyny także znajduje się nieskończoność w możności przy dodawaniu wielości.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Cokolwiek jest w możności, sprowadza się do czynu według sposobu swego bytowania. Dzień bowiem nie sprowadza się do czynu tak, by cały był równocześnie, lecz sposobem następstwa; i podobnie nieskończoność co do wielości nie sprowadza się do czynu tak, by ta nieskończoność była cała równocześnie, lecz sposobem następstwa: gdyż po jakiejkolwiek wielości można w nieskończoność przyjmować inną wielość.
Odpowiedź na drugi zarzut. Istnieje nieskończoność gatunków figur z powodu nieskończoności liczby. Istnieją bowiem gatunki figur, jak trójboczne, czworoboczne i tak dalej. Stąd, jak nieskończona ilość przeliczalna nie sprowadza się do czynu tak, by istniała cała równocześnie, tak samo i wielość figur.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż przyjęcie pewnych rzeczy nie wyklucza przyjęcia innych rzeczy, to jednak przyjęcie nieskończonej ilości sprzeciwia się jakiemukolwiek gatunkowi wielości. Stąd nie jest możliwym, by istniała w czynie ilość nieskończona.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.