I, q. 74, a. 1
Czy dnie te wylicza się w wystarczającej liczbie
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że nie wylicza się tych dni w liczbie wystarczającej. Niemniej odróżnia się bowiem dzieło stworzenia od dzieł oddzielenia i ozdoby, niż te dwa dzieła wzajemnie się od siebie odróżniają. Lecz inne dnie przypadają rozróżnieniu, a inne ozdobie. A zatem także inne dnie powinny być wyznaczone stwarzaniu.
Zarzut drugi. Oprócz tego, powietrze i ogień są szlachetniejszymi elementami niż ziemia i woda. Lecz inny dzień wyznacza się rozdzieleniu wód, a inny dzień rozdzieleniu ziemi. Należałoby zatem inne dnie wyznaczyć rozdzieleniu ognia i powietrza.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, niemniej różnią się ptaki i ryby, niż ptaki i zwierzęta lądowe. Człowiek także bardziej jest oddalony od innych zwierząt, niż jakiekolwiek inne zwierzęta od siebie nawzajem. Lecz inny dzień wyznacza się stworzeniu ryb morskich, a inny stworzeniu zwierząt lądowych. Powinno się zatem inny też dzień wyznaczać stworzeniu ptaków niebieskich a inny stworzeniu człowieka.
Lecz przeciwnie. Wydaje się, że niektóre dni są zbyteczne. Światło bowiem ma się do ciał świecących jak przypadłość do podmiotu. Podmiot powstaje zaś równocześnie z właściwą sobie przypadłością. Nie musiało więc światło być stworzone innego dnia, niż inne ciała świecące. Oprócz tego, te dni wyznaczone są dla pierwszego powstania świata. Lecz siódmego dnia nie zostało nic stworzone. Nie należy go więc wymieniać wraz z innymi dniami.
Odpowiadam, że powód rozróżniania tych dni można okazać z tego, co powiedziano powyżej (R. LXX, par. 1). Należało bowiem najpierw rozróżnić części świata, a następnie poszczególne te części ozdobić, zapełniając je niejako ich mieszkańcami. Według zaś innych świętych, oznacza się trzy części w stworzeniu cielesnym, pierwszą, którą się oznacza nazwą nieba, środkową, którą się oznacza nazwą wody, i ostatnią, którą się oznacza nazwą ziemi. Stąd też według Pitagorejczyków, doskonałość polega na trzech rzeczach, początku, środku i końcu, jak powiedziano w 1 de Caelo (cap. I). W pierwszej więc części dzieło rozróżnienia następuje pierwszego dnia, a dzieło ozdoby czwartego dnia; w środkowej, dzieło rozróżnienia drugiego dnia, dzieło ozdoby piątego, w ostatniej zaś części dzieło rozróżnienia trzeciego dnia, ozdoby zaś szóstego. Augustyn zaś zgadza się z nimi co do ostatnich trzech dni, a różni się co do trzech pierwszych. Według niego bowiem, pierwszego dnia zostaje uformowane stworzenie duchowe, w dwóch drugich dniach stworzenie cielesne, tak, że drugiego dnia powstają ciała wyższe, a trzeciego ciała niższe. I tak doskonałość dzieł bożych odpowiada doskonałości liczby sześć, która powstaje ze swych współmiernych części razem połączonych, mianowicie z pierwszej, drugiej, trzeciej części. Jeden bowiem dzień wyznacza się na uformowanie stworzenia duchowego, dwa dni na uformowanie stworzenia cielesnego, a trzy na dzieło ozdoby.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Według Augustyna dzieło stworzenia należy do dania bytu materii nieuformowanej i nieuformowanej naturze duchowej. A te dwie są poza czasem, jak on sam mówi w XII Confess., i dlatego ich stworzenie się przyjmuje przed wszelkim dniem. Lecz według innych Świętych można powiedzieć, że dzieło rozróżnienia i ozdoby rozważa się według pewnej zmiany w stworzeniu, którą się mierzy przez czas. Dzieło zaś stwarzania polega na samej czynności bożej, stwarzającej w jednej chwili substancję rzeczy. I dlatego się mówi, że każde dzieło rozróżnienia i ozdoby zostało uczynione jakiegoś dnia, o stwarzaniu zaś mówi się, że zostało uczynione na początku, co oznacza coś niepodzielnego.
Odpowiedź na drugi zarzut. Ognia i powietrza, ponieważ ich pospólstwo nie poznaje dokładnie, nie wymienia Mojżesz wyraźnie wśród części świata, lecz łącznie z częścią pośrednią, mianowicie wodą, zwłaszcza odnośnie do niższej części powietrza; odnośnie zaś do wyższej części łącznie z niebem, jak mówi Augustyn (de Gen. ad Litt. lib. II).
Odpowiedź na trzeci zarzut. O stworzeniu zwierząt mówi się odnośnie do tego, że są ku ozdobie części świata. I dlatego dnie stworzenia zwierząt rozdziela się lub łączy, odpowiednio do tego, jak zgadzają się lub różnią, ozdabiając jakąś część świata.
Odpowiedź na czwarty zarzut. Pierwszego dnia stworzoną została natura światła w jakimś podmiocie. Lecz mówi się, że czwartego dnia zostały stworzone ciała świecące, nie jakoby ich substancja została na nowo stworzona, lecz dlatego, że otrzymały taką formę, jakiej poprzednio nie miały, jak to powyżej powiedziano (R. LXX, par. 1).
Odpowiedź na piąty zarzut. Po wszystkim, co się przypisuje sześciu dniom, przypisuje się według Augustyna coś i siódmemu dniowi, mianowicie, że Bóg od swych dzieł sam w Sobie odpoczął. I dlatego wypadało po sześciu dniach wymienić siódmy. Według innych świętych można zaś powiedzieć, że siódmego dnia świat otrzymał pewien nowy stan, w którym mianowicie nic nowego nie miało być do niego dodane. I dlatego po sześciu dniach przyjmuje się dzień siódmy, z powodu zaprzestania działania.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.