Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 8, a. 1

Czy Bóg jest we wszystkich rzeczach

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Boga nie ma we wszystkich rzeczach. Co bowiem jest ponad wszystkim, nie jest we wszystkich rzeczach. Lecz Bóg jest ponad wszystkim, według słów (Ps 112, 4): „Wysoki nad wszystkie narody Pan” itd. Zatem Boga nie ma we wszystkich rzeczach.

Zarzut drugi. Oprócz tego to, co jest w czymś, jest tym objęte. Lecz Boga nie obejmują rzeczy, lecz raczej Bóg rzeczy obejmuje. Zatem nie Bóg jest w rzeczach, lecz raczej rzeczy są w Nim. Stąd Augustyn w księdze Octoginta trium Quaest., qu. XX powiada, że w Nim raczej jest wszystko, aniżeli On gdziekolwiek.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, im jakiś czynnik jest potężniejszy, tym dalej jego czynność się rozciąga. Lecz Bóg jest najpotężniejszym czynnikiem. Zatem Jego czynność może dosięgać nawet tych rzeczy, które są od Niego oddalone; i nie jest potrzebnym, by był we wszystkich rzeczach.

Zarzut czwarty. Oprócz tego szatani są jakimiś rzeczami. Jednak Bóg nie jest w szatanach, albowiem nie ma zgodności światłości z ciemnościami, jak powiedziano w (2 Kor 6, 14). Zatem Boga nie ma we wszystkich rzeczach.

Lecz przeciwnie. Gdziekolwiek coś działa, tam jest. Lecz Bóg działa we wszystkich rzeczach, według (Iz 26, 12): „Wszystkie uczynki nasze sprawiłeś w nas Panie”. Zatem Bóg jest we wszystkich rzeczach.

Odpowiadam, że Bóg jest we wszystkich rzeczach, i to nie jako część istotności lub jako przypadłość, lecz tak, jak czynnik obecny jest w tym, na co działa. Każdy czynnik bowiem musi połączyć się z tym, na co bezpośrednio działa, i swoją mocą go dotknąć. Stąd w VII Physic. udowadnia się, że poruszane i poruszające muszą być razem. Skoro zaś Bóg jest samym bytem przez swą istotność, musi byt stworzony być właściwym jego skutkiem; tak jak zapalanie jest właściwym skutkiem ognia. Ten zaś skutek Bóg powoduje w rzeczach, nie tylko kiedy najpierw zaczynają istnieć, lecz jak długo w bycie są zachowane; tak jak słońce powoduje światło w powietrzu, jak długo powietrze pozostaje oświetlone. Jak długo więc rzecz ma byt, tak długo musi Bóg być w niej obecny według sposobu, w który ma byt. Byt zaś jest tym, co jest najbardziej wewnętrzne czemukolwiek i co najgłębiej tkwi we wszystkim, skoro jest formalnym w stosunku do wszystkiego, co istnieje w rzeczy, jak wynika z tego, co powiedziano powyżej (R. IV, par. 1). Stąd musi Bóg być we wszystkich rzeczach i to najbardziej wewnętrznie.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Bóg jest ponad wszystkim przez najwyższą doskonałość swej natury, a jednak jest we wszystkich rzeczach, jako powodujący byt wszystkich rzeczy, jak to powiedziano powyżej (w corpus paragrafu).

Odpowiedź na drugi zarzut. Chociaż powiada się, że rzeczy cielesne istnieją w czymś, jako w tym co je obejmuje, jednak rzeczy duchowe obejmują te, w których istnieją, tak jak dusza obejmuje ciało. Stąd i Bóg jest w rzeczach, jako obejmujący rzeczy. Jednak przez pewne podobieństwo do rzeczy cielesnych powiada się, że wszystkie rzeczy istnieją w Bogu, o ile są przez Niego objęte.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Działanie żadnego czynnika choćby potężnego nie przechodzi na coś odległego, jak tylko, o ile nań działa przez rzeczy pośrednie. To zaś należy do najwyższej potęgi Boga, że działa wprost we wszystkim. Stąd nic od Niego nie jest odległe tak, jakoby w sobie Boga nie miało. Mówi się jednak, że rzeczy są oddalone od Boga przez różność natury lub łaski, tak jak i On jest ponad wszystkim przez najwyższą doskonałość swej natury.

Odpowiedź na czwarty zarzut. W szatanach rozumie się i naturę, która jest od Boga, i zniekształcenie przez winę, która nie jest od Niego. I stąd nie należy absolutnie przyznawać, by Bóg był w szatanach, lecz z tym dodatkiem: o ile są jakimiś rzeczami. Musimy zaś koniecznie powiedzieć, że Bóg jest w rzeczach, które oznaczają naturę nie zniekształconą.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.