I, q. 8, a. 2
Czy Bóg jest wszędzie
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Boga nie ma wszędzie. Być bowiem wszędzie, znaczy być w każdym miejscu. Lecz być w każdym miejscu nie jest właściwością Boga, którego nie jest właściwością być umiejscowionym. Rzeczy niecielesne bowiem jak powiada Boecjusz w księdze De Hebdom., nie są umiejscowione. Zatem nie ma Boga wszędzie.
Zarzut drugi. Oprócz tego, w takim stosunku stoi czas do rzeczy następujących po sobie, jak miejsce do rzeczy trwających. Lecz jedna niepodzielna chwila czynności i ruchu nie może istnieć w różnych czasach. Zatem jeden niepodzielny punkt w rodzaju rzeczy trwałych nie może istnieć we wszystkich miejscach. Lecz w bycie bożym nie ma następstwa, lecz trwanie. Zatem nie ma Boga w wielu miejscach. I w ten sposób nie ma Go wszędzie.
Zarzut trzeci. Oprócz tego co gdzie jest w całości, nic z niego nie jest poza tym miejscem. Lecz Bóg jeśli jest w jakimś miejscu, jest tam cały; nie posiada bowiem części. Stąd nic z Niego nie jest poza tym miejscem. Zatem Boga nie ma wszędzie.
Lecz przeciwnym temu jest, co mówi (Jr 23, 24): „Niebo i ziemię ja napełniam”.
Odpowiadam, że skoro miejsce jest jakąś rzeczą, można dwojako rozumieć, że coś istnieje w miejscu: albo na sposób innych rzeczy, to znaczy, jak się mówi, że coś istnieje w innych rzeczach w jakikolwiek bądź sposób, jak na przykład przypadłości miejsca są w miejscu; albo na sposób swoisty miejscu, tak jak rzeczy umiejscowione są w miejscu. Obydwoma zaś sposobami pod pewnym względem Bóg jest w każdym miejscu, a to znaczy być wszędzie. Po pierwsze mianowicie w ten sposób, w jaki jest we wszystkich rzeczach, jako udzielający im bytu, mocy i działania, w ten sposób bowiem jest w każdym miejscu jako dający mu byt i moc umiejscawiającą. Tak samo więc rzeczy są umiejscowione w miejscu, o ile miejsce wypełniają; a Bóg wypełnia wszelkie miejsce. Nie tak jak ciało, powiadamy bowiem, że ciało wypełnia miejsce, o ile wyklucza współobecność innego ciała; lecz przez to, że Bóg jest w jakimś miejscu, nie jest wykluczone, by inne rzeczy tam były; owszem przez to zapełnia wszystkie miejsca, że daje byt wszystkim rzeczom umiejscowionym, które zapełniają wszystkie miejsca.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Rzeczy niecielesne nie istnieją w miejscu przez zetknięcie ilości wymiernej, jak ciała, lecz przez zetknięcie mocy.
Odpowiedź na drugi zarzut. Rzeczy niepodzielne są dwojakiego rodzaju. Jedne takie, które są granicami czegoś ciągłego, jak np. punkt w rzeczach trwających, a chwila w następujących po sobie. I tego rodzaju przedmiot niepodzielny w rzeczach trwałych, ponieważ ma oznaczone położenie, nie może istnieć w wielu częściach miejsca lub w wielu miejscach. I podobnie to co jest niepodzielne w czynności lub w ruchu, ponieważ ma oznaczony porządek w ruchu lub czynności, nie może istnieć w wielu częściach czasu. Drugiego zaś rodzaju rzeczy niepodzielne są takie, które są poza całym rodzajem ciągłości. I w ten sposób powiadamy, że substancje niecielesne, jak Bóg, anioł i dusza są niepodzielne. Tego rodzaju więc przedmiot niepodzielny nie odnosi się do czegoś ciągłego jako część jego, lecz o ile dotyka go swą mocą. Stąd o ile jego moc może się rozciągać do jedności lub wielości, do czegoś małego lub wielkiego, o tyle istnieje w jednym lub wielu miejscach i w miejscu małym lub wielkim.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Nazywamy coś całością ze względu na jego części. Część zaś jest dwojaka: mianowicie część istotności, jak np. forma i materia nazywają się częścią czegoś złożonego; a rodzaj i różnica częściami gatunku, a także część ilości, na którą mianowicie dzieli się jakaś ilość. Co zatem jest całe w jakimś miejscu, całością ilości, nie może być poza owym miejscem; ilość bowiem umiejscowionej rzeczy jest współmierną ilości miejsca, stąd nie ma całości ilości, jeśli nie ma całości miejsca. Lecz całość istotności nie jest współmierną całości miejsca; stąd nie jest koniecznym, by to co jest całe całością istotności w jakiejś rzeczy, nie było w żaden sposób poza tą rzeczą. To okazuje się także w formach przypadłościowych, które mają ilość przypadłościową. Białość bowiem jest cała w jakiejkolwiek części powierzchni, jeśli się przyjmie całość istotności; gdyż według doskonałego pojęcia swego rodzaju, znachodzi się w każdej części powierzchni. Jeśli się zaś przyjmie całość według ilości, którą ma przypadłościowo, wtedy nie znajduje się w całości w każdej części powierzchni. W substancjach zaś niecielesnych nie ma całości ani samej przez się, ani przypadłościowo, jak tylko odnośnie do doskonałego pojęcia istotności. I tak jak dusza jest cała w jakiejkolwiek części ciała, tak Bóg cały jest we wszystkich i poszczególnych rzeczach.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.