Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 8, a. 4

Czy być wszędzie jest swoistą właściwością Boga

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że być wszędzie nie jest swoistą właściwością Boga. Powszechne bowiem istnieje według Filozofa (I Post. tekst 43) zawsze i wszędzie; także materia pierwsza, będąc we wszystkich ciałach, jest wszędzie. Bóg zaś nie jest ani jednym, ani drugą, jak to widać z tego, co poprzednio powiedziano (R. III, par. 8). Zatem być wszędzie nie jest swoistą właściwością Boga.

Zarzut drugi. Oprócz tego liczba jest w rzeczach liczonych. Lecz cały świat ułożony jest według liczby, jak wynika z (Mdr 11, 21). Zatem jest jakaś liczba, która jest w całym wszechświecie; i w ten sposób wszędzie.

Zarzut trzeci. Oprócz tego cały wszechświat jest pewnym całkowitym ciałem doskonałym, jak powiedziano (I Coeli et Mundi l. n. 4). Lecz cały wszechświat jest wszędzie, gdyż poza nim nie istnieje żadne miejsce. Zatem nie tylko sam Bóg jest wszędzie.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, gdyby jakieś ciało było nieskończone, nie byłoby żadnego miejsca poza nim. Zatem byłoby wszędzie. I w ten sposób wydaje się, że być wszędzie nie jest swoistą właściwością Boga.

Zarzut piąty. Oprócz tego jak powiada Augustyn De Trin. VI, 6, dusza jest cała w całym ciele i cała w którejkolwiek jego części. Gdyby więc było na świecie tylko jedno zwierzę, dusza jego byłaby wszędzie. I tak być wszędzie nie jest swoistą właściwością Boga.

Zarzut szósty. Oprócz tego jak powiada Augustyn w liście do Volusiana, dusza gdzie widzi tam czuje, a gdzie czuje tam żyje, a gdzie żyje tam jest. Lecz dusza widzi jak gdyby wszędzie; gdyż w szeregu spojrzeń widzi całe niebo. Zatem dusza jest wszędzie.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiada Ambroży De Spiritu Sancto I, 7: Któż śmiałby nazywać stworzeniem Ducha Świętego, który jest we wszystkim i wszędzie i zawsze, co przecież jest swoistą własnością boskości.

Odpowiadam, że jest swoistą właściwością Boga to, że jest wszędzie przede wszystkim i sam przez się. Mówię zaś, że coś jest wszędzie przede wszystkim, co całą swoją jaźnią jest wszędzie. Jeśliby bowiem coś było wszędzie, istniejąc według różnych części w różnych miejscach, nie byłoby absolutnie wszędzie: ponieważ to, co stosuje się do czegoś odnośnie do swej części, nie stosuje się do niego przede wszystkim. Tak jak gdy człowiek ma białe zęby, białość nie stosuje się przede wszystkim do człowieka, lecz do zębów. Powiadam zaś, że to jest wszędzie absolutnie, czego nie jest właściwością, by było wszędzie przypadłościowo, to jest z powodu jakiegoś uczynionego założenia: ponieważ w ten sposób ziarno prosa byłoby wszędzie, w założeniu, że nie ma żadnego innego ciała. Być zatem wszędzie absolutnie jest właściwym dla czegoś, jeśli ono jest takim, że w jakimkolwiek założeniu musi być wszędzie. A to w sposób swoisty odnosi się do Boga. Ponieważ ilekolwiek miejsc się przyjmie, nawet gdyby się przyjęło nieskończoną ich ilość oprócz tych, które istnieją, to Bóg musiałby być we wszystkich; gdyż nic nie może istnieć, jak tylko przez Niego. Tak tedy to, że Bóg jest wszędzie przede wszystkim i sam przez się, jest właściwością Boga i jest Jego właściwością swoistą; ponieważ ilekolwiek miejsc się przyjmie, Bóg musi być w każdym miejscu, nie jako część, lecz tak, jakim jest według swej istotności.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Powszechne i materia pierwsza są wprawdzie wszędzie, lecz nie według tego samego sposobu bytowania.

Odpowiedź na drugi zarzut. Liczba, będąc przypadłością, nie istnieje w miejscu absolutnie, lecz przypadłościowo. Nie jest też cała w którymkolwiek z liczonych przedmiotów, lecz częściowo; a stąd nie wynika, aby była wszędzie przede wszystkim i sama przez się.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Całe ciało wszechświata jest wszędzie, lecz nie przede wszystkim; ponieważ w każdym miejscu nie jest całkowite, lecz według swych części. Nie jest też wszędzie absolutnie, ponieważ gdyby się przyjęło jakieś inne miejsca, nie znajdowałoby się ono w nich.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Gdyby istniało ciało nieskończone, byłoby wszędzie, lecz odpowiednio do swych części.

Odpowiedź na piąty zarzut. Gdyby istniało jedno tylko zwierzę, dusza jego byłaby wprawdzie wszędzie przede wszystkim, lecz przypadłościowo.

Odpowiedź na szósty zarzut. Gdy mówimy, że dusza gdzieś patrzy, można to dwojako rozumieć. Jednym sposobem według tego, że ten przysłówek gdzieś określa czynność widzenia ze strony przedmiotu. I w ten sposób prawdą jest, że gdy widzi niebo, widzi w niebie i tym samym sposobem czuje w niebie. Z tego jednak nie wynika, by żyła lub była w niebie, gdyż żyć i być nie wprowadza czynu przechodzącego na przedmiot zewnętrzny. Innym sposobem można to rozumieć odnośnie do tego, że przysłówek określa czyn widzącego, o ile wychodzi od widzącego. I tak prawdą jest, że dusza gdzie czuje i widzi, tam istnieje i żyje, według tego sposobu wyrażania się. A stąd nie wynika, by była wszędzie.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.