I, q. 9, a. 1
Czy Bóg jest zupełnie niezmienny
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie jest zupełnie niezmienny. Co bowiem samo się porusza, jest w jakiś sposób zmienne. Lecz jak powiada Augustyn VIII Sup. Gen. ad litt.: Duch Stworzyciel nie porusza się ani w czasie ani w przestrzeni. Zatem Bóg jest w jakiś sposób zmienny.
Zarzut drugi. Oprócz tego powiedziano w (Mdr 7, 24) o mądrości, że prędsza jest nad wszystkie rzeczy, które się ruszają. Lecz Bóg jest samą mądrością. Zatem Bóg jest ruchomy.
Zarzut trzeci. Oprócz tego przybliżanie się i oddalanie oznaczają ruch. W ten sposób zaś mówi się o Bogu w Piśmie św. (Jk 4, 8): Przybliżajcie się do Boga, a przybliży się do was. Zatem Bóg jest zmienny.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Ml 3, 6): Bom ja Bóg, a nie odmieniam się.
Odpowiadam, że jasnym jest z tego co powiedziano poprzednio, iż Bóg jest zupełnie niezmienny. Po pierwsze mianowicie, ponieważ wykazano powyżej (R. II, par. 3), że istnieje jakiś pierwszy byt, który nazywamy Bogiem i że tego rodzaju pierwszy byt musi być czystym czynem bez domieszki jakiejkolwiek możności, dlatego, że możność absolutnie biorąc, jest późniejsza od czynu (R. III, par. 1). Każda rzecz zaś, która jakkolwiek się zmienia, jest w jakiś sposób w możności. Stąd wynika, że niemożliwym jest, by Bóg w jakikolwiek sposób się zmieniał.
Po drugie, ponieważ wszystko co się porusza, odnośnie do czegoś pozostaje, a odnośnie do czegoś przechodzi; tak jak to, co porusza się od białości do czarności, pozostaje tym samym co do substancji. I tak we wszystkim co się porusza, znajdujemy jakieś złożenie. Wykazano zaś powyżej (R. III, par. 7), że w Bogu nie ma żadnego złożenia, lecz że jest zupełnie pojedynczy. Stąd jasnym jest, że Bóg nie może się poruszać.
Po trzecie, ponieważ wszystko co się porusza, ruchem swym coś nabywa, i dosięga tego, czego poprzednio nie dosięgało. Bóg zaś, będąc nieskończonym, zawierając w sobie wszelką pełnię doskonałości całego bytu, (R. VII, par. 1), nie może niczego nabyć ani też rozciągnąć się do czegoś, czego poprzednio nie dosięgał. Stąd w żaden sposób ruch nie jest jego własnością. I stąd pochodzi, że niektórzy ze starożytnych, jak gdyby przez samą prawdę zniewoleni, twierdzili, że pierwszy pierwiastek jest nieruchomy.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Augustyn w tym miejscu mówi w ten sam sposób, w jaki Platon twierdził, że pierwsze poruszające porusza samo siebie, nazywając wszelkie działanie ruchem; i według tego też samo zrozumienie i chcenie i kochanie zwą się pewnego rodzaju ruchem. Ponieważ więc Bóg rozumie i kocha siebie, według tego niektórzy powiadali, że Bóg porusza samego siebie; nie zaś według tego, że ruch i zmiana należy do tego co istnieje w możności, jak teraz mówimy o zmianie i ruchu.
Odpowiedź na drugi zarzut. Mówi się o mądrości, że jest ruchoma przez podobieństwo, odnośnie do tego, że swe podobieństwo rozprzestrzenia aż do najdalszych rzeczy. Nic bowiem nie może istnieć, co by nie pochodziło od mądrości bożej przez pewne naśladownictwo, jako od pierwszego pierwiastka wywołującego skutek i formalnego; tak jak dzieła sztuki pochodzą z mądrości artysty. W ten sposób zatem, o ile podobieństwo do bożej mądrości stopniowo postępuje od najwyższych rzeczy, które bardziej uczestniczą w podobieństwie do niej, aż do najniższych, które mniej uczestniczą, powiada się, że jest pewien pochód i ruch bożej mądrości ku rzeczom, podobnie jak gdy powiadamy, że słońce dochodzi aż do ziemi, o ile promień jego światła ziemi dotyka. I w ten sposób przedstawia to Dionizy Cael. Hier. I. mówiąc, że wszelki pochód boskiego przejawu przychodzi do nas od Ojca światłości.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Tego rodzaju rzeczy mówi się o Bogu w Piśmie św. przenośnie. Tak bowiem jak mówi się, że słońce wchodzi do domu albo wychodzi, o ile promień jego do domu dochodzi, tak mówimy, że Bóg się do nas zbliża lub oddala się od nas, według tego, czy przyjmujemy wpływ Jego dobroci, lub od niego się oddalamy.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.