Page 212, col. 2, after, Blessed Odo Carthusian, at Tagliacozzo in Italy, add St Sabas, Archbishop of Serbia.
Pag. 212, col. 2, post, B. Odo Carthusianus, Taliacotii in Italia, adde S. Sabas, Archiepiscopus Serviæ.
On the slaughter of the Sinai Fathers.
De cæde pp. Sinaitarum.
Page 236, col. 1, after no. 3, add of the Vatican Library. But the same history with another narrative of St Nilus from a codex of the Library of the Most Christian King, and another of Charles de Montchal, Archbishop of Toulouse, Peter Possinus of our Society published in Greek, together with a Latin translation prepared by himself. Which we, had it not come out too late, would altogether have given here, for it is elegant and fuller.
Page 237, after ch. 1, at no. 1, line 2. Quidam autem ex iis etc. add c Vatican MS.: Και τοῦν παριέντων τινὺς ἀκούοντες με τοῦ ἐρημικοῦ ἐπανοῦντα βίον, πολλὰ καὶ ἀντοι παρ' ἐαυτῶν προσείθιον ἐγκώμια. ὡς ἐτει γαλλήνης μετοὺς λέγοντες etc. But Possinus's edition: Και τινὺς ἀκούοντες μεοῦ τοῦ ἐρημικοῦ παριέντες ἐπήνουν βίον, πολλὰ πρὸς ἐαυτοὺς εἰπόντες, ἐγκώμια τούτου συνείροντες. ὡς ἐτει γαλλήνης μετοὺς etc. And some, while I was listening, passing by praised the solitary life, bringing together many praises of it each one for himself in familiar speech, saying thus: that it is full of tranquillity, etc.
Ibidem at no. 3, line 37, et violentia, add g Thus Vatican MS.: καὶ βια. Possinus's edition: θηρωθής καὶ αἰσωθόρος βιες. which he himself translates thus: belluinam infelix crudis vorandis carnibus et sanguine vitam trahis.
Ibidem col. 2, after ch. 2, at no. 7, line 5, sufficere hos arbitratus, add b Possinus's edition interposes: Jam hoc decere judicavi omnem hominem rationis compotem non indulgere voluptati ad satietatem; neque facultate legis usque ad contumeliam abuti naturæ; at potius cessare quamprimum ab exercendis operibus tenebrarum: cum naturæ conditor ad incrementum generis, non ad fructum libidinis, nuptias instituerit. Ne exsiceata deinde natura, et restinctis sua sponte cupiditatibus senectutis frigore, ετατιs effoctæ naturali tranquillitati, hoc est necessitati potius, quam judicio et amori honestatis, continentiæ laus adscribatur. Neque enim qui bellum non viderit statuit umquam tropæum. Neque gloriari potest tamquam adepta victoria ludis absoluts pugil, quod luctante secum nemine non succubuerit: commendat autem spiritualem athletam in flore ac fervore juventutis, inflammata cupiditate, incensis animi perturbationibus, judicium rationis regens cupiditatem, et praefocans atque opprimens libidinem erumpentem ad consuetudinem conjugalem, tametsi cae legitima sit, sentiatque ei indulgens animus tenere se in eo sui compotem libertatem, non addictum et præcipitem voluptate ferri.
Page 240, col. 2, after ch. 3, at no. 16, line 20. blandientes, add a In Possinus's edition those things are added: Plerosque enim videmus sic in potestatem hodie redactos ab impotenti et interperanti gula, ut visu, olfactu, gustu, uni abjectæ atque insatiabili cupiditati servire misere cogantur. Laboriosa ac sumptuosa commixtione liquorum, exquisito temperamento in varias colorum et colorum qualitates elaborato, tanta cura fomitem et materiam libidimi plus satis per se ardenti infelices admovent. Neque enim helluonibus hisce sufficit aut saporum varietas, aut odorum in opsoniis confusione temperatæ et invi.em refractæ qualitates, nisi etiam in salsamentis et jusculis pictura varii coloris gulæ desiderium per oculos lacessant: adeo flava illis et candida, et ex atro dilutae pellucide nigredines ante gustatus experientiam visum pascunt: qui ne letetur solus, sed hauriant voluptatem sibi propriam nares quoque; nimirum quæ aromata suavissime fragrant immiscenda sunt jusculis: tum, ne infra expectationem deletetur gula, committenda et confundenda sunt unam ad suavitatem condiendam acria cum dulcibus, strigentia cum salsis. Iline enici et oryzæ crocique, et ex nucibus eliquati succi, et aliæ coloramentorum omne genus varietates, mixtionibus a pictorum, opinor, arte mutuatis, eo fuco quicumque nauscantibus putatur placiturus, ferculorum superficies infliciunt; ut velut emissariis et exploratoribus usus tot sensibus, dominus venter quidquid eorum jam indiciis, et collato consilio visum optimum fuerit, id veluti se dignum absorbeat. At non haec nostrorum, quos hic dicimus, secta est: non ita capti atque addicti gulæ voluptati serviunt.
Ibidem at no. 18, line 11, after unam hebdomadam, add b Vatican MS.: Και ἀλλήλοις δι' ἐθδομάθος συνίασιν. and they come together among themselves after a week, or through a week; for the particle δι' afterwards signifies both and and through. Possinus's edition: καὶ ἀλλήλοις δι' ἐθδομάθος συνεδομενοι συνέρχονται. which he himself translates: seseque præterea interdum per hebdomadam mutuo invisunt.
Page 241, col. 1, after ch. 6. at no. 22, line 7, qui erant in Rubo, add a Possinus conjectures very well, that there was a place near Sinai which was called βάτος, or Bush, because perhaps that bush once seen by Moses was thought to have been there. Agree with this the things that are had below no. 25.
Ibidem at line 29 of the same no. nihil nec interfectionis, necunditatis, quod turpe esset, ostendens. add b In Greek it is: οὐδὲν οὐτ' ἀναιρέσεις οὐτε γυμνώσεις ἐπιδειξάμινος ἄσχημον. Possinus translates, better: ut qui neque cadendo membra nudaverit, neque inhonesto membrorum situ atque habitu jacuerit, ἀνζίρεαν for here he interprets not as slaughter, but as slip and fall and prostration of the body.
Ibidem at no. 23, third line from the end, Eis enim ad illum non patebat aditus etc. add c Thus Vatican MS; ἀβατοῦ γὰρ αὐτοῖς ἐκείνο, δόξη τοῦ τοῦ Θείω ἀπ' αὐτᾶ στήναι. The translator, and not badly, understood of the Saracens that by some secret force of the Divinity they were kept back from the sacred mountain. But Possinus's edition: οὐ προβάνουσαι γὰρ ἐκείνω, δόξη τοῦ τοῦ etc. which he translates thus: Non est enim ad illum via trita, hac a majoribus loco tributa reverentia, nemo ut illuc aspiraret, ubi stetisse aliquando, et inde egisse cum populo constaret Deum, thus takes it as if some reverence held back the monks from approaching the mountain.
Page 242, col. 1, at no. 24, line 16. Tale enim etc. add a The following things are thus expressed in Possinus's edition: Ea vis est natura conciliatæ necessitudinis, quæ adeo separatione non solvitur, ut intendatur etiam et corroboretur; quando enim præsto non adest animo id quodcumque est quod amat, irritatur desiderium, et ad sequendum incitatius admititur; una ut semper illa mentem obsideat atque occupet recordatio, dilectæ rei cupiditate voto suo frustrata solicitante semper et commonente animum illa querela: deesse sibi id, quo nisi potiatur expleri numquam et satiari posit. Quantus porro et qualis illius desiderii dolor sit, sciunt qui experti sunt. Qui vero non sunt experti, ii argumentum ad suspicandum capiant ex brutorum animantium exemplis hujus generis: in iis enim tantus tamque imperiosus, neque institutione prescriptus ulla, sed a natura infusus ipsa penitus inolevit pictatis sensus in consanguineorum participandis malis, quantus ex mutois ejus affectus indiciis, fectuum ad matres, et viceissim, si quando per vim disjunguntur, manifesto intelligitur. Vacca quippe dum abducitur relicto vitulo, mugit querulum in modum; responsantique mutuam reponit vocem; ad eum assidue conversa, habituque ipso ac specie oculorum magnitudinem doloris abunde declarans. Cum enim infans natura pecudum articulata voce careat, qua dolorem contestetur suum, manifesta indicia tristitiæ latentis inflxa gerit et ostentat in oculis, qui ad conquerendam quodammodo calamitatem vocis instar illi sunt; quod ea conditione sit, ut intimorum sensuum arcanique affectus alium nullum habeat interpretem. Juvencus autem dum magna vi avellitur omni ope repugnans, nec abduci per vim sustinens, vel ad matris ubera tamquam ad sacrum asylum confugit; quæ cum manibus, quibus caret, nequeat arripere, labris certe atque ore mordicus tenet, vel ambit parentem cursu, anxio illo muto molestiam declarans exosæ necessitatis, postquam usum linguae et vocis, quibus calamitatem conquerendo enuntiet suam, natura illi denegavit.
Possinus wonders, however, that the ancient translator here names a horse, of which, he says, in the Greek codices there is neither tail nor any trace, but expressly the Vatican MS.: Και ἐππος δὲ στερήθις τοῦ συνόμου, διέτι λέγου ἐστέρηται, χρεμετισομά τὸ πάθος ἐργατει. which the ancient translator faithfully rendered.
Ibidem at no. 27, line 11. Quam multos, inquit, ex Jobi domo in teremit, add b Thus Vatican MS.: Πέσους, λέγων, τοῦ Ιωῖς ἀντιε; but Possinus's edition: πέσους γὰρ τοὺς Ιωῖς ἀντιε; Which he translated: Quot vero illum putatis sustulisse Jobos aut Jobi similes? The former reading pleases us more.
Page 243, col. 1, after ch. 8, at no. 30, line 16, cum sufficiant alii, ut sint duarum animarum pretium redemptionis, add a Vatican MS.: ἐρκούντων ἄλλων ἀντιτυρεον εὐναι δυο ψυχῶν. Possinus: ἐρκούντων τοῦ ἄλλων πρὶς λύτρον τοῦν δυο ψυχῶν. and translates. Sibi enim quidem pretium redemptionis duorum celera illa tanta tamque multiplici præda esse abunde persolutum, for he took that ἐρκούντων ἄλλων in the neuter gender, which the ancient translator took in the masculine.
Ibidem at the same no; line 38, et veluti laboribus concedentem, ut plagas dimetirentur, add b Thus Vatican MS.: καὶ τὰς εργάγες ἀσπερ τοῖς πέσοις διόδοντες ἐπιμετρεῖν. but Possinus, more clearly: καὶ τὰς εργάγες τοῖς τόνοις διόδοντες μετρεῖν. ut cum ad quemque ictum questum mitteret, plagarum liceret numerum ex numero vocum intelligere.
Ibidem at no. 31, line 8, uni filiorum, add c Possinus, uni ex ejus famulis. In Greek it is, ει τοῦν μὲτοῦ πάιδων. uni ex ejus pueris; which can be understood both of sons and of servants. Thus no. 29. 'Εμι και τοῦ σών, ελεγε, παίδα. Me, he said, and your son etc. and no. 31. και προθύσοι μετὰ τοῦ πατρὸς τοῦ παίδα, νυκ και τῇ θεωρία τοῦ φόρου τοῦ ιδίου παιδὸς etc. and they sacrifice indeed the son before the father, so that seeing the death of his own son etc.
Ibidem col. 2 after ch. 9. at no. 33. line 13, et cum eum supra quamdam petram etc. add a Thus Vatican MS.: Και καταθύντες ἐπιτινὸς πετρας, λιθοις, οὐ γὰρ είχον τὰ ξίγη, κατακτεινουσι δι μιαροι γελάστες. Possinus suspects this place was corrupted by the translator; he reads himself: και καταθύντες ἐπιτινὸς πετρας, οὐ γὰρ είχον τὰ ξίγη, κατακτεινουσι γελάντες etc. and translates: Quem cum relictis præ festinatione gladiis concidere non possent, in subjectam petram precipitem dejecerunt, ad casum ejus et necem rixu maximo et leta gratulantium voce sublata. The former translation pleases us more.
Ibidem at no. 34, line 4, et ipsum similiter lapidibus interficiunt, add b Thus Vatican MS.: και αὐτὸν δυμούς λιθοις διαχειρίζον τε. Possinus differs: ξίγει διεχειρισατο. they slew with the sword.
Ibid. at no. 33, line 8 from the end, Eorum enim qui faciunt, crudelitatis; sed non ejus qui patitur animi est ea reprehensio; add c More copiously these things in Possinus's edition: Illa enim, qualiacumque erunt, præstare non est meum. Neque hinc in arbitrium ac judicium voluntatis, tamquam imbecillitate victum et a proposito deductum, conferri vituperatio potest ulla. Sed omnis in necesitatem et arbitrii ac virtutis ad resistendum expertem patientem ratione sensuque cassi cadaveris, invidia refunditur. Nam quod inanimum, idem insensibile. Quod vero sensu caret, experiri quid patiatur ac judicare nequit. Quod denique judicium ac sensum ejus quod patitur mali non habet, crimine omni in iis quæ patitur omnium judicio solutum est, libertate nimirum patiendi vel non patiendi privatum.
Page 24, after ch. 10, at no. 40. line 1 Quid deinde etc. add a three lines as far as, donec quedam mulier, are amplified more copiously in Possinus's edition, she herself fearing: Ergo velut fulguribus aut repentino fragore collidentium sese nubium perculsus, hærebam afflictus in stuporem, ut neque flerem, neque lamentarer, sed hominem qui superiora narraverat, certo et nusquam connivente figebam obtutu, hiantibus semper oculis, quod ea quæ palpebrarum motum gubernat ex intimo facultas prorsus obtorpuisset, casque partes quæ miro quodam artificiis nature consilio præfectæ sunt actioni visus moderandæ, pene mortuas reliquisset. Solet enim ingens dolor, qualis ille tum meus erat, defigere obstipos in vestigio quos oppressit, et ad duritiem plusquam saxeam obstupefacere, lacrymarum etiam humore congelato, aut certe obstructo infra meatu, objectoque obice densati spiritus effluere in oculos prohibito.
Ibidem at the same no; line 5, fuerat interfectus, add b Possinus's edition interposes: Nam qui latere barbaros potuerant, nomina ediderant interfectorum.
At the same no; line 27, reddidisti mercedem, add c Possinus, redde mercedem; thus also the following are in the imperative mood with him, which in the Vatican MS. are in the past indicative.
At line 41. Ergo vero longum traho dolorem, et eum mortere fero, philosophans et certo sciens te apud Deum vita vivere, in quam nullus etc. add They are amplified in Possinus's edition in this manner: Nam ut tu aculeo et acerbitate doloris vincas, ego vicissim in malo prolixiori longitudine patientie te supero. Etsi enim crudelis tibi quædam et accrerimis conjuncta cruciatibus oblata mors est, at est celeriter transacta eadem. Me lentus otiose torquet et conflicit dolor, quem si ratione sperno, non continuo non sentio, sed nature sensum judicio virtutis opprimo. Pungit me dolor utique, nec quod leniter fero stupor est, sed constantia. Sentio inquam convulsi tormenta uteri, et effracta nunc in tua morte, ut olim in tuo partu, vincula omnia involucraque nature. At ex eo tumescentem nitentemque sursum perturbationem calcat altior insurgens atque obterit auctoritas sapientie, et menti jus suum asserit. Nam quis rogo fructus vesani et rabiosi luctus, qui ut se rumpat, resarcire jacturam haud unquam queat, cujus causa ringitur. Quare imitata non sum vulgares matres, quæ in casibus ejusmodi tam se molliter et dissolute gerunt, tantos tumultus et tragodias cient, prorsus ut dumtaxat carnis ac corporum se matres, non item animorum, recordari videantur; in istaque una cerumnosa vita omnes habere defixas spei suæ rationes. Mirum igitur non est in ea ignorantia future felicioris vitae si carorum ex ista discessum tam graviter ferunt. Ego vero non scidi tunicam, nec nudata pectora manibus planxi. Non discerpsi comas, non unguibus faciem deformavi; hac persuasione pramunita, vivere te atque adeo immortali veraque vita perfrui.
Ibidem at no. 40, line 4 from the end, vere confido enim fore, ut deinceps glorier etc. add e These things too are amplified in Possinus's edition: Nunc enim vere demum audeo gloriari, te, cui timebam uni, in eum locum subducto, ubi longe extra omnem aleam sis ejus periculi, quod me unicum sollicitam habebat ne qua invidia sinistræ fortunae spes de te meas interverteret, insidiisque innocentie tuæ factis animam in discrimen salutis tuam adduceret. At nunc abi securus. o fili, peregrinare peregrinationem istam pulcherrimam. Abi: mihi enim abunde magnum est solatium conscientia laudis meæ tante, ut ne Patriarchæque quidem Abrahamo concedam principatum hujus gloriæ, aut secundum ab eo boni consulam dignitatis locum. Nam ille sane strenue promptoque stiit animo. admovitque aris filium, sic jubente Deo at incertum reliquit, fueritne post consumptum holocausto natum perseveraturus idem qui antea, hoc est, nullo doloris sensu perturbatus quando et multi alii ab eo, quod in re presenti immotum tenuerant, constantiae proposito in mollem deinde luctum et querelas deflexere, nature imbecillitatem tali defectione confessi.
Yet I now with chiefest spirit stand after the disaster, and all sadness of bereavement and evil-persuading complaints I turn into all good words. When others, before unconquered by the feeling of evil, broken at last by delay, yield conquered hands to perturbation after that in those who before stood firm tedious length of time has gnawed the noble sinews of patience, and has crept in by degrees. Memory, however, renewing the appearance of past evil, to the mind through the conflict itself attentive to duty, affords now a harmful faculty and leisure of one secure to weigh attentively how heavy and bitter that calamity was. For difficult indeed above all and arduous it is to sustain a judgment of reason kept upright for a long time and as it were hardened in state, so that it inclines nowhere, although by nature movable to the other side a free spirit even to decreeing things contrary to those which it had before determined. There was a time when I mourned my widowhood; and destitute of that help which in your father's providence, while he lived, was surely appointed for me, I bemoaned my solitude; yet now why should I weep or lament, when I have you as such a patron with God, so gracious and powerful that it is very easy for you to ward off every evil from me thence; and that you there afar will have the greatest faculty of all that abundant provision which will be needed to cherish and soothe my old age; since you are brought near to the eternal and perennial fount of graces, with greatest power of drawing forth as abundantly as you wish, and of conducting into me, and pouring forth more liberally than if still surviving you governed the treasuries of royal treasures? For from those, however small is what is drawn off, it is lacking to the heavenly sum, as to one whose number, though great, is definite; whereas with heavenly riches, in however great abundance they rain down upon us, yet the inexhaustible spring of gifts never fails.
Ibidem at the end of no. 41, add f In Possinus's edition these things are added: For conscience afflicted into despair by the mass of evil oppressing it, which it falsely deems insurmountable, is for the most part aroused to hope well by the constancy of him who in experience of no lesser evil persisted in keeping moderation master of himself, from him who nobly conquered perturbation, taught even late that it is not to be yielded to lightly.
Page 245, after ch. 11, letterf. Sur. Eliam, add Possinus, Ælim.
Ibidem letterg. In Greek εν θωλά. add in Possinus, εν θωλά.
Ibidem letterh. In Greek εν Λεξ. add in Possinus's edition, εν Λεξ.
Ibidem after ch. 12, at no. 47, penultimate line, in omnem partem circumspi-iens etc. add a three are thus rendered in Possinus: whom with eyes turned about in every direction I sought one through all faces; some things meanwhile in some flattering appearance of features and countenance of the son. The eyes themselves of course framing dreams for themselves, and colouring whatever shadow of likeness into the very thing which they loved with a pleasing error, not an altogether useless fallacy, since those forms offered from without were shown to the mind thus masked not without delight. For such is the nature of our mind, that of whatever things it has forms expressed and sealed within, it bears them always in its eyes and seems to see them everywhere, fitting the appearance and person of the beloved thing to all objects; and thus always and everywhere seeing what it once desires to see.
Page 246, after ch. 13, at no. 50, line 16. Hoc est enim etc. add a More copiously these things are amplified in Possinus: Yet the best index, and the same most faithful interpreter of inward senses, is the countenance, clearly betraying and inscribing in noblest characters whatever is secretly pressed down in the dark hiding-places of inward grief; endowed with a certain simple nature, with no art of deceitful custom of lying; knowing not how to display outwardly anything other than what lies deep within, alike untaught in dissembling and in feigning. Speech, however, by its very fluidity versatile to every turn of malice, can utter sad things cheerfully, and adapt to dirges measures of peace, when it pleases. Thus into whatever person a mask is deformed, or speech is painted with adornment; deformed after the manner of a little harlot who with dress and trafficker's art hides a blemish of the face: and for a natural good, displays skin falsely blooming with colours not native to it. But the face endures in no wise to conceal whatever movement and state of mind there is; an incorruptible index of the secrets of the heart, so that it cannot pervert indications, or confound natural signs of lurking sorrow, and with a forced laugh cannot lie of gladness in mourning, not even if it harden itself and strive to the utmost. Just as neither a mirror can represent that face as cheerful and blooming which collapsed in sadness and withered in leanness has been presented to it; so rigid against all grace, by simplicity of nature, that it can in no wise accommodate compliance to the desires of the form turning itself toward it, and so as to gratify it obscure anything of those things which have been presented.
Ibidem in annotation a line 1, after MS. 'Ελούζη, add Possinus 'Ελούζη.
Page 247, after ch. 14, at no. 88, line 19, et sic Deum etc. add a The following things as far as no. 86 are thus expressed in Possinus: And in such a habit I spoke these things with myself in secret to God, with all attention of mind, as though about to die soon of course, fixed in prayer and nowhere distracted. For in security it is diffused while praying, and the mind of those less attending to themselves wanders far afield, representing to itself merchandises, navigations, buildings, plantings, betrothals, marriages, intercourse, expeditions, gains, lawsuits, forums, tribunals, thrones, heralds, praetors, revenges of enemies, meetings of friends, and banquets, tribuneships, public functions, and domestic cares, and even imperial dignity itself. But when in straits, danger has beset him with imminent fear threatening on every side, then compelled by evil he withdraws himself into himself, and recalls and gathers himself from those things into which through security with reins let loose he was wont to pour himself out most freely, he is wholly in the cause of his grief, and calls upon God in unceasing prayers, who alone omnipotent unravels whatever most desperate difficulties by an easy wink and nod.
Ibidem after annotationb which ought to be markedc, add But Possinus's edition has εν ψ, namely μέτρω τοῦν πεταμνω.
FROM Ibidem at no. 87, penultimate line who norunt, add d Possinus's edition has sūx είδοσι, who nesciunt. PET. POSSINUS. Ibidem at no. 88, line 13. Subaita, add e Possinus reads Σονά.
Pag. 236, col. 1, post num. 3, adde Bibliothecæ Vaticanæ. Verum eamdem historiam cum alia S. Nili narratione e codice Bibliothecæ Christianissimi Regis, atque alio Archiepiscopi Tolosani Caroli de Montchal, Græce edidit, una cum Latina interpretatione a se adornata, Petrus Possinus noster. Quam nos, nisi serius prodiisset, omnino hic dedissemus, est enim elegans et plenior.
Pag. 237, post cap. 1, ad num. 1, lin. 2. Quidam autem ex iis etc. adde c MS. Vaticanum: Και τοῦν παριέντων τινὺς ἀκούοντες με τοῦ ἐρημικοῦ ἐπανοῦντα βίον, πολλὰ καὶ ἀντοι παρ' ἐαυτῶν προσείθιον ἐγκώμια. ὡς ἐτει γαλλήνης μετοὺς λέγοντες etc. Possini vero editio: Και τινὺς ἀκούοντες μεοῦ τοῦ ἐρημικοῦ παριέντες ἐπήνουν βίον, πολλὰ πρὸς ἐαυτοὺς εἰπόντες, ἐγκώμια τούτου συνείροντες. ὡς ἐτει γαλλήνης μετοὺς etc. Et quidam, audiente me, solitariam inter eundum laudabant vitam, multa ejus pro se quisque in familiarem sermonem præconia conferentes, cum sic dicerent: plenam cam esse tranquillitatis, etc.
Ibidem ad nu. 3, lin. 37, et violentia, adde g Ita MS. Vatican. καὶ βια. Editio Possini: θηρωθής καὶ αἰσωθόρος βιες. quæ ipse ita vertit: belluinam infelix crudis vorandis carnibus et sanguine vitam trahis.
Ibidem col. 2, post cap. 2, ad nu. 7, lin. 5, sufficere hos arbitratus, adde b Interjicit Possini editio: Jam hoc decere judicavi omnem hominem rationis compotem non indulgere voluptati ad satietatem; neque facultate legis usque ad contumeliam abuti naturæ; at potius cessare quamprimum ab exercendis operibus tenebrarum: cum naturæ conditor ad incrementum generis, non ad fructum libidinis, nuptias instituerit. Ne exsiceata deinde natura, et restinctis sua sponte cupiditatibus senectutis frigore, ετατιs effoctæ naturali tranquillitati, hoc est necessitati potius, quam judicio et amori honestatis, continentiæ laus adscribatur. Neque enim qui bellum non viderit statuit umquam tropæum. Neque gloriari potest tamquam adepta victoria ludis absoluts pugil, quod luctante secum nemine non succubuerit: commendat autem spiritualem athletam in flore ac fervore juventutis, inflammata cupiditate, incensis animi perturbationibus, judicium rationis regens cupiditatem, et praefocans atque opprimens libidinem erumpentem ad consuetudinem conjugalem, tametsi cae legitima sit, sentiatque ei indulgens animus tenere se in eo sui compotem libertatem, non addictum et præcipitem voluptate ferri.
Pag. 240, col. 2, post cap. 3, ad nu. 16, lin. 20. blandientes, adde a In editione Possini ista adjiciuntur: Plerosque enim videmus sic in potestatem hodie redactos ab impotenti et interperanti gula, ut visu, olfactu, gustu, uni abjectæ atque insatiabili cupiditati servire misere cogantur. Laboriosa ac sumptuosa commixtione liquorum, exquisito temperamento in varias colorum et colorum qualitates elaborato, tanta cura fomitem et materiam libidimi plus satis per se ardenti infelices admovent. Neque enim helluonibus hisce sufficit aut saporum varietas, aut odorum in opsoniis confusione temperatæ et invi.em refractæ qualitates, nisi etiam in salsamentis et jusculis pictura varii coloris gulæ desiderium per oculos lacessant: adeo flava illis et candida, et ex atro dilutae pellucide nigredines ante gustatus experientiam visum pascunt: qui ne letetur solus, sed hauriant voluptatem sibi propriam nares quoque; nimirum quæ aromata suavissime fragrant immiscenda sunt jusculis: tum, ne infra expectationem deletetur gula, committenda et confundenda sunt unam ad suavitatem condiendam acria cum dulcibus, strigentia cum salsis. Iline enici et oryzæ crocique, et ex nucibus eliquati succi, et aliæ coloramentorum omne genus varietates, mixtionibus a pictorum, opinor, arte mutuatis, eo fuco quicumque nauscantibus putatur placiturus, ferculorum superficies infliciunt; ut velut emissariis et exploratoribus usus tot sensibus, dominus venter quidquid eorum jam indiciis, et collato consilio visum optimum fuerit, id veluti se dignum absorbeat. At non haec nostrorum, quos hic dicimus, secta est: non ita capti atque addicti gulæ voluptati serviunt.
Ibidem ad nu. 18, lin. 11, post unam hebdomadam, adde b MS. Vaticanum: Και ἀλλήλοις δι' ἐθδομάθος συνίασιν. et inter se conyeniunt post hebdomadam, vel per hebdomadam; nam particula δι' post et per significat. Possini editio: καὶ ἀλλήλοις δι' ἐθδομάθος συνεδομενοι συνέρχονται. quod ipse vertit: seseque præterea interdum per hebdomadam mutuo invisunt.
Pag. 241, col. 1, post cap. 6. ad num. 22, lin. 7, qui erant in Rubo, adde a Optime conjectat Possinus, fuisse locum Sinae propinquam, qui βάτος, sive Rubus, diceretur, quod fortassis rubus ille quondam Mosi visus, isthic fuisse pularetur. Consonant quæ infra num. 25, habentur.
Ibidem ad lin. 29, ejusdem nu. nihil nec interfectionis, necunditatis, quod turpe esset, ostendens. adde b Græce est: οὐδὲν οὐτ' ἀναιρέσεις οὐτε γυμνώσεις ἐπιδειξάμινος ἄσχημον. vertit Possinus, melius: ut qui neque cadendo membra nudaverit, neque inhonesto membrorum situ atque habitu jacuerit, ἀνζίρεαν enim hic non cedem interpretatur, sed lapsum et casum ac stragem corporis.
Ibidem ad num. 23, lin. antepenultima, Eis enim ad illum non patebat aditus etc. adde c Ita MS. Vaticanum, ἀβατοῦ γὰρ αὐτοῖς ἐκείνο, δόξη τοῦ τοῦ Θείω ἀπ' αὐτᾶ στήναι. Interpres, nec male, de Saracenis intellexit, quod vi quadam arcana Numints a sacro monte arcerentur. At Possini editio: οὐ προβάνουσαι γὰρ ἐκείνω, δόξη τοῦ τοῦ etc. quæ sic vertit: Non est enim ad illum via trita, hac a majoribus loco tributa reverentia, nemo ut illuc aspiraret, ubi stetisse aliquando, et inde egisse cum populo constaret Deum, itaque ea accipit; quasi monachos reverentia quædam retardarit, ne ad montem accederent.
Pag. 242, col. 1, ad nu. 24, lin. 16. Tale enim etc. adde a Sequentia ita exprimuntur in editione Possini: Ea vis est natura conciliatæ necessitudinis, quæ adeo separatione non solvitur, ut intendatur etiam et corroboretur; quando enim præsto non adest animo id quodcumque est quod amat, irritatur desiderium, et ad sequendum incitatius admititur; una ut semper illa mentem obsideat atque occupet recordatio, dilectæ rei cupiditate voto suo frustrata solicitante semper et commonente animum illa querela: deesse sibi id, quo nisi potiatur expleri numquam et satiari posit. Quantus porro et qualis illius desiderii dolor sit, sciunt qui experti sunt. Qui vero non sunt experti, ii argumentum ad suspicandum capiant ex brutorum animantium exemplis hujus generis: in iis enim tantus tamque imperiosus, neque institutione prescriptus ulla, sed a natura infusus ipsa penitus inolevit pictatis sensus in consanguineorum participandis malis, quantus ex mutois ejus affectus indiciis, fectuum ad matres, et viceissim, si quando per vim disjunguntur, manifesto intelligitur. Vacca quippe dum abducitur relicto vitulo, mugit querulum in modum; responsantique mutuam reponit vocem; ad eum assidue conversa, habituque ipso ac specie oculorum magnitudinem doloris abunde declarans. Cum enim infans natura pecudum articulata voce careat, qua dolorem contestetur suum, manifesta indicia tristitiæ latentis inflxa gerit et ostentat in oculis, qui ad conquerendam quodammodo calamitatem vocis instar illi sunt; quod ea conditione sit, ut intimorum sensuum arcanique affectus alium nullum habeat interpretem. Juvencus autem dum magna vi avellitur omni ope repugnans, nec abduci per vim sustinens, vel ad matris ubera tamquam ad sacrum asylum confugit; quæ cum manibus, quibus caret, nequeat arripere, labris certe atque ore mordicus tenet, vel ambit parentem cursu, anxio illo muto molestiam declarans exosæ necessitatis, postquam usum linguae et vocis, quibus calamitatem conquerendo enuntiet suam, natura illi denegavit.
Miratur autem Possinus, aveleri interpræte equum hic nominari, cujus, inquit, in Graciis codicibus nec οὐρα nec vestigium ullum est, al diserte MS. Vatican. Και ἐππος δὲ στερήθις τοῦ συνόμου, διέτι λέγου ἐστέρηται, χρεμετισομά τὸ πάθος ἐργατει. quæ fideliter reddidit antiquus interpres.
Ibidem ad num. 27, lin. 11. Quam multos, inquit, ex Jobi domo in teremit, adde b Ita MS. Vatican. Πέσους, λέγων, τοῦ Ιωῖς ἀντιε; al Possini editio: πέσους γὰρ τοὺς Ιωῖς ἀντιε; Quæ ille vertit: Quot vero illum putatis sustulisse Jobos aut Jobi similes? Prior lectio nobis magis probatur.
Pag. 243, col. 1, post cap. 8, ad nu. 30, lin. 16, cum sufficiant alii, ut sint duarum animarum pretium redemptionis, adde a MS. Vatican. ἐρκούντων ἄλλων ἀντιτυρεον εὐναι δυο ψυχῶν. Possinus: ἐρκούντων τοῦ ἄλλων πρὶς λύτρον τοῦν δυο ψυχῶν. et vertit. Sibi enim quidem pretium redemptionis duorum celera illa tanta tamque multiplici præda esse abunde persolutum, illud enim ἐρκούντων ἄλλων in neutro genere accepit, quod antiquus interpres in masculino.
Ibid. ad eumdem nu. lin. 38, et veluti laboribus concedentem, ut plagas dimetirentur, adde b Ita MS. Vatican. καὶ τὰς εργάγες ἀσπερ τοῖς πέσοις διόδοντες ἐπιμετρεῖν. al Possinus, clarius: καὶ τὰς εργάγες τοῖς τόνοις διόδοντες μετρεῖν. ut cum ad quemque ictum questum mitteret, plagarum liceret numerum ex numero vocum intelligere.
Ibidem ad num. 31, lin. 8, uni filiorum, adde c Possinus, uni ex ejus famulis. Græce est, ει τοῦν μὲτοῦ πάιδων. uni ex ejus pueris; quod tam de filiis quam famulis potest intelligi. Sic nu. 29. 'Εμι και τοῦ σών, ελεγε, παίδα. Me, njebat, et tuum filium etc. et num. 31. και προθύσοι μετὰ τοῦ πατρὸς τοῦ παίδα, νυκ και τῇ θεωρία τοῦ φόρου τοῦ ιδίου παιδὸς etc. et mactant quidem filium ante patrem, ut videndo mortem filii sui etc.
Ibidem col. 2 post cap. 9. ad num. 33. lin. 13, et cum eum supra quamdam petram etc. adde a Ita MS. Vatican. Και καταθύντες ἐπιτινὸς πετρας, λιθοις, οὐ γὰρ είχον τὰ ξίγη, κατακτεινουσι δι μιαροι γελάστες. Possinus corruptum hunc locium suspiciatur ab in interprete: legit ipse: και καταθύντες ἐπιτινὸς πετρας, οὐ γὰρ είχον τὰ ξίγη, κατακτεινουσι γελάντες etc. et vertit. Quem cum relictis præ festinatione gladiis concidere non possent, in subjectam petram precipitem dejecerunt, ad casum ejus et necem rixu maximo et leta gratulantium voce sublata. Magis nobis probatur prior interpretatio.
Ibidem ad num. 34, lin. 4, et ipsum similiter lapidibus interficiunt, adde b Ita MS. Vatican. και αὐτὸν δυμούς λιθοις διαχειρίζον τε. Discrepat Possinus: ξίγει διεχειρισατο. gladio interfecerunt.
Ibid. ad nu. 33, lin. 8, a fine, Eorum enim qui faciunt, crudelitatis; sed non ejus qui patitur animi est ea reprehensio; adde c Fusius hæc in Possini editione: Illa enim, qualiacumque erunt, præstare non est meum. Neque hinc in arbitrium ac judicium voluntatis, tamquam imbecillitate victum et a proposito deductum, conferri vituperatio potest ulla. Sed omnis in necesitatem et arbitrii ac virtutis ad resistendum expertem patientem ratione sensuque cassi cadaveris, invidia refunditur. Nam quod inanimum, idem insensibile. Quod vero sensu caret, experiri quid patiatur ac judicare nequit. Quod denique judicium ac sensum ejus quod patitur mali non habet, crimine omni in iis quæ patitur omnium judicio solutum est, libertate nimirum patiendi vel non patiendi privatum.
Pag 24, post cap. 10, ad nu. 40. lin. 1 Quid deinde etc. adde a πλε tres lineæ usque, donec quedam mulier, fusius in Possini editione amplificantur, ipsa ia verente: Ergo velut fulguribus aut repentino fragore collidentium sese nubium perculsus, hærebam afflictus in stuporem, ut neque flerem, neque lamentarer, sed hominem qui superiora narraverat, certo et nusquam connivente figebam obtutu, hiantibus semper oculis, quod ea quæ palpebrarum motum gubernat ex intimo facultas prorsus obtorpuisset, casque partes quæ miro quodam artificiis nature consilio præfectæ sunt actioni visus moderandæ, pene mortuas reliquisset. Solet enim ingens dolor, qualis ille tum meus erat, defigere obstipos in vestigio quos oppressit, et ad duritiem plusquam saxeam obstupefacere, lacrymarum etiam humore congelato, aut certe obstructo infra meatu, objectoque obice densati spiritus effluere in oculos prohibito.
Ibidem ad eundem nun. lin. 5, fuerat interfectus, adde b Interjicit Possini editio: Nam qui latere barbaros potuerant, nomina ediderant interfectorum.
Ad eundem nu. lin. 27, reddidisti mercedem, adde c Possinus, redde mercedem; sic et sequentia imperativi modi sunt apud eum, quæ in MS. Vaicano præteriti indicativi.
Ad lin. 41. Ergo vero longum traho dolorem, et eum mortere fero, philosophans et certo sciens te apud Deum vita vivere, in quam nullus etc. adde Amplificantur ista in Possini editione in hunc modum: Nam ut tu aculeo et acerbitate doloris vincas, ego vicissim in malo prolixiori longitudine patientie te supero. Etsi enim crudelis tibi quædam et accrerimis conjuncta cruciatibus oblata mors est, at est celeriter transacta eadem. Me lentus otiose torquet et conflicit dolor, quem si ratione sperno, non continuo non sentio, sed nature sensum judicio virtutis opprimo. Pungit me dolor utique, nec quod leniter fero stupor est, sed constantia. Sentio inquam convulsi tormenta uteri, et effracta nunc in tua morte, ut olim in tuo partu, vincula omnia involucraque nature. At ex eo tumescentem nitentemque sursum perturbationem calcat altior insurgens atque obterit auctoritas sapientie, et menti jus suum asserit. Nam quis rogo fructus vesani et rabiosi luctus, qui ut se rumpat, resarcire jacturam haud unquam queat, cujus causa ringitur. Quare imitata non sum vulgares matres, quæ in casibus ejusmodi tam se molliter et dissolute gerunt, tantos tumultus et tragodias cient, prorsus ut dumtaxat carnis ac corporum se matres, non item animorum, recordari videantur; in istaque una cerumnosa vita omnes habere defixas spei suæ rationes. Mirum igitur non est in ea ignorantia future felicioris vitae si carorum ex ista discessum tam graviter ferunt. Ego vero non scidi tunicam, nec nudata pectora manibus planxi. Non discerpsi comas, non unguibus faciem deformavi; hac persuasione pramunita, vivere te atque adeo immortali veraque vita perfrui.
Ibidem ad num. 40, lin. 4, a fine, vere confido enim fore, ut deinceps glorier etc. adde e Amplificantur hæc quoque in Possini editione: Nunc enim vere demum audeo gloriari, te, cui timebam uni, in eum locum subducto, ubi longe extra omnem aleam sis ejus periculi, quod me unicum sollicitam habebat ne qua invidia sinistræ fortunae spes de te meas interverteret, insidiisque innocentie tuæ factis animam in discrimen salutis tuam adduceret. At nunc abi securus. o fili, peregrinare peregrinationem istam pulcherrimam. Abi: mihi enim abunde magnum est solatium conscientia laudis meæ tante, ut ne Patriarchæque quidem Abrahamo concedam principatum hujus gloriæ, aut secundum ab eo boni consulam dignitatis locum. Nam ille sane strenue promptoque stiit animo. admovitque aris filium, sic jubente Deo at incertum reliquit, fueritne post consumptum holocausto natum perseveraturus idem qui antea, hoc est, nullo doloris sensu perturbatus quando et multi alii ab eo, quod in re presenti immotum tenuerant, constantiae proposito in mollem deinde luctum et querelas deflexere, nature imbecillitatem tali defectione confessi.
Atqui ego nunc cum maxime sto animo post cladem, morestitiamque orbitatis omnem et malesuados questus in bona omnia verba commuto. Quando alii a mali sensu prius invicti, fracti demum mora, perturbationi dant victas manus postquam contentos illos, quibus prius steterunt, generose patientiae nervos arrosit tediosa diuturnitas, ac sensim incidit. Memoria vero renovando præteriti mali speciem, menti per ipsum conflictum ad officium attenta, noxiam jam securæ facultatem otiumque præbet attente perpendendi quam ea gravis et acerba calamitas fuerit. Difficile quippe in primis atque arduum est, erectum longo tempore et velut obfirmatum in statu judicium sustentare rationis; ita ut inclinet nusquam, quamvis natura mobilis in partem alteram animus liber etiam ad contraria iis quæ prius statuerat decernenda. Fuit cum viduitatem lugerem meam; et destituta eo auxilio, quod in patris tui providentia, dum viveret, mihi certum erat constitutum, solitudinem deplorarem: nunc vero flere quid attinet, aut lamentari, cum talem te apud Deum patronum habeam, tam gratiosum et potentem, ut sit tibi facillimum malum a me illine omne propulsare; idemque longe illie maximam facultatem habiturus sis omnis ejus mihi providendæ copiæ, quæ ad fovendam blandamque senectutem meam opus erit; quippe admotus aterno ac perenni gratiarum fonti, cum potestate maxima, quam large voles hauriendi, in meque derivandi, inno profundendi liberalius quam si adhuc superstes regiorum præfecturam thesaurorum generes? Ex iis enim quantulumcumque est quod decerpitur, summæ celeste deest, ut cujus quamvis magnæ definitus sit numerus; at coelestibus divitis quantavis in nos copia depluentibus, numquam tamen deficiat donorum inexhausta scaturigo.
Ibidem ad finem num. 41, adde f In edit. Possini hæc adduntur: Nam afflicta in desperationem conscientia opprimente mali mole, quam falso incluctabilem existimat, excitatur plerumque ad bene sperandum ejus constantia, qui in experientia non minoris mali moderationem sui compotem tenere perseveravit, ab eo qui præclare perturbationem vicit, vel sero docta non esse cedendum ei leviter.
Pag. 245, post cap. 11, litt. f. Sur. Eliam, adde Possinus, Ælim.
Ibidem litt. g. Græce εν θωλά. adde apud Possinum, εν θωλά.
Ibidem litt. h. Græce εν Λεξ. adde in edit. Possini, εν Λεξ.
Ibidem post cap. 12, ad nu. 47, lin. penultima, in omnem partem circumspi-iens etc. adde a πλεε ita efferuntur apud Possinum: quem circumductis omnem in partem oculis unum per omnium facies quærebam; nonnulla interdum in aliquo blandiente specie lineamentorum et vultus filii. Oculis nimirum ipsis sibi somni: fingentibus, et quamcumque similitudinis umbram in rem ipsam quam amarent grato errore fucantibus, non prorsus inutili fallacia, cum illae formæ extrinsecus oblatæ non sine delectatione sic personatae ostentarentur animo. Hac enim natura mens nostra est, utquarum rerum expressas intus et consignatas formas habet, eas ferat semper in oculis ac videre ubique videatur, adamate rei speciem ac personam afflingens objectis omnibus; sique semper et ubique videns, quod videre semel studet.
Pag. 246, post cap. 13, ad nu. 50, lin. 16. Hoc est enim etc. adde a Fusius hæc amplificantur apud Possinum: Atqui optimus index, idemque interpres fidelissimus vultus est internorum sensuum, liquido prodens et characteribus nobilissimis proscribens, quidquid crecis intus latebris ægritudinis arcane premitur; natura quadam præditus simplici, nulla suspectus arte consetuedineye mentiendi; ostentare foris aliud nescius, quam quod penitus inest, dissimulandi simulandique juxta indocilis. Sermo vero fluiditate ipsa sua omnem ad flexum malitie versatilis, tristia hilariter efferre, nænisque aplare pacanum modos, cum libuit, potest. Ita in personam quamlibet aut deformatur larva, aut ornatu fucatur oratio; deformis ritu mereticule quæ cultu ac artificio mangonico faciei vitium occultat: et pro naturali bono, falso florentem impositis non indigenis coloribus cutem ostentat. At facies motum, quicumque est, statumque mentis celare nequaquam sustinet; incorruptissimus index arcanorum cordis, ut intervertere indicia, aut signa naturalia confundere latentis mororis, coactoque risu latitiam in luctu mentiri nequeat, ne si se obfirmet quidem coneturque maxime. Quemadmodum neque speculum hilarem ac florentem representare illam potest faciem, quæ collapsa mostitia externataque macie ilii fuerit objecta; ita rigida adversus omnem gratiam, nature simplicitate, ut accommodare obsequium desideris olyversantis sibi formæ, et quo illi gratificetur aliquid eorum obumbrare, quæ oblata cumque sunt, nullo modo possit.
Ibidem in annot. a lin. 1, post MS. 'Ελούζη, adde Possino 'Ελούζη.
Pag. 247, post cap. 14, ad nu. 88, lin. 19, et sic Deum etc. adde a Sequentia usque ad nu. 86, ita exprimuntur apud Possinum: Talique habitu hæc mecum in occulto dicebam Deo, omni attentione mentis, tamquam mox nimirum moriturus, in oratione defixa et nusquam distracta. In securitate quippe diffunditur inter orandum, et longe evagatur animus minus sibi attendentum, mercaturas, navigationes, aedificationes, plantationes, desponsationes, matrimonia, concubitus, expeditiones, questus, judicia, fora, tribunalia, thronos. præcones, pretores, iminicorum ultiones. amicorum occursus, et convivia, tribunatus, functiones publicas, et curationes domesticas sibi representans, ipsamque adeo imperatoriam dignitatem. At cum cum in angustiis, imminens justa undique formidine circumsederit periculum, tum ille malo coactus sese in se recipit, ab iisque revocat et colligit, in quæ per securitatem solutis se habenis solebat effundere liberrime, totus est in doloris sui ca.ssa, Deumque infilmis appellat precibus, qui desperatissimas quasque difficultates explicat nictu ac nutu facili solus omnipotens.
Ibidem post annot.b quæ signari debetc, adde At Possini editio habet εν ψ, nimirum μέτρω τοῦν πεταμνω.
EX Ibidem ad num. 87, lin. penultima qui norunt, adde d Possini editio habet sūx είδοσι, qui nesciunt. PET. POSSINO. Ibid. ad nu. 88, lin. 13. Subaita, adde e Possinus Σονά legit.
On st Fulgentius Bishop of Asti.
De s. Fulgentio ep. astig.
NOTE 71. Page 253, col. 1, § 1, no. 1, line 7, duplici secundæ classis, correct, primæ classis.
NOT. 71. Pag. 253, col. 1, § 1, num. 1, lin. 7, duplici secundæ classis, corrige, primæ classis.
On blessed Odoricus.
De b. Odorico.
NOTE 72. Page 266, col. 2, after. no. 5, add The MS. Florarium on V January has these things: In the province of Padua the deposition of Blessed Odericus Confessor of the Order of Friars Minor. He ran about in Asia and India evangelizing Christ, and translated the bodies of four holy Martyrs of his order from the city of Hormuz across the sea to upper India, into the city of Carra, not without miracles, and described his pilgrimage. He died in the year of salvation 1331. Yet Monstier also records him on XIV, and relates that he was called Louis Odericus, or Odoricus.
NOT. 72. Pag. 266, col. 2, post. num. 5, adde MS. Florarium v Januar. ista habet: In provincia Paduana depositito B. Oderici Confessoris Ordinis Minorum. Hic in Asia et India evangelizando Christum discurrit, et quatuor sanctorum Martyrum sui ordinis corpora de civitate Hormes transtulit per mare ad superiorem Indiam, in civitatem Carram, non sine miraculis, et descripsit peregrinationem suam. Obiit anno salutis MCCCXXXI. Verum Monstierius quoque xiv eum refert, traditique Ludovicum Odericum, sive Odoricum, fuisse appellatum.
Source: Acta Sanctorum. Ianuarius, tomus II, Paris: Victor Palmé, 1863. English translation published November 22, 2026. Translation and editing: Christian Reality Team.