Księga IV, Rozdział 16
Powody dla których sądzili niektórzy, że Duch Święty jest stworzeniem
Twierdzili niektórzy, że Duch Święty jest stworzeniem, wyższem od innych, i przytaczali świadectwo Pisma św., by tego dowieść.
Powiedziano bowiem u Amosa (Am 4, 13), według słów Septuaginty: Oto tworzący góry i stwarzający wiatr i oznajmujący człowiekowi mowę swoją. I u Zachariasza (Za 12, 1): Mówi Pan rozciągający niebiosa i gruntujący ziemię, a tworzący ducha człowieczego w nim. Wydaje się więc, że Duch Święty jest stworzeniem.
Co więcej. Powiada Chrystus Pan (J 16, 13) mówiąc o Duchu Świętym: nie sam od siebie mówić będzie, ale cokolwiek usłyszy mówić będzie; wydaje się stąd, że nic nie mówi z własnej powagi, lecz słucha nakazu; wydaje się bowiem, że powtarzać to co się słyszy, należy do sługi. Wydaje się więc, że Duch Święty jest stworzeniem podległem Bogu.
Podobnie. Wydaje się, że być posłanym jest rzeczą kogoś niższego, skoro w posyłającym jest autorytet. Duch Święty jest zaś posłany przez Ojca i Syna. Mówi bowiem Chrystus Pan (J 14, 26): Pocieszyciel Duch Święty, którego Ojciec pośle w imię moje, on was wszystkiego nauczy i (J 15, 26): Gdy przyjdzie Pocieszyciel, którego ja wam poślę od Ojca. Wydaje się więc, że Duch św. jest mniejszy od Ojca i Syna.
Oprócz tego. Pismo św. łącząc Syna i Ojca w tym co należy do Bóstwa, nie wspomina o Duchu św., na przykład (Mt 11, 27), gdy Chrystus Pan mówi: nikt nie zna Syna jedno Ojciec ani Ojca kto zna jedno Syn, nie wspomina o Duchu św. A (J 17, 3) powiada: ten jest żywot wieczny, aby poznali ciebie samego Boga prawdziwego i którego posłałeś Jezusa Chrystusa, i tu także nie wspomina o Duchu św. Także i Apostoł (Rz 1, 7) mówi: Łaska wam i pokój od Boga Ojca naszego i Pana Jezusa Chrystusa i (1 Kor 8, 6): nam jeden Bóg, Ojciec, z którego wszystko, a my do niego; i jeden Pan, Jezus Chrystus, przez którego wszystko, a my przezeń; nie mówi się tu nic o Duchu św. Wydaje się więc, że Duch św. nie jest Bogiem.
Co więcej. Każda rzecz, która się porusza, jest stworzona; wykazano bowiem w 1 Księdze, (R. XIII), że Bóg jest nieruchomy. Duchowi św. przypisuje zaś Pismo św. ruch. Powiedziano bowiem Ks. Rodzaju (Rdz 1, 2): Duch zaś boży unosił się nad wodami. I (Jl 3, 1): Wyleję Ducha mego na wszelkie ciało. Wydaje się więc, że Duch św. jest stworzeniem.
Oprócz tego. Każda rzecz, która może wzrastać, lub którą można dzielić, jest czymś zmiennym i stworzonym. Wydaje się zaś, że to właśnie Pismo św. przypisuje Duchowi św. Mówi bowiem Pan (Lb 11, 16. 17) do Mojżesza: zbierzmy siedemdziesięciu mężów ze starszych Izraelowych, o których ty wiesz, że są starszymi ludu i przodownikami. A w Ks. Król. (2 Krl 2, 9. 10) powiedziano, że Elizeusz prosił Eliasza: proszę, aby się stał we mnie dwojaki duch twój, a Eliasz odpowiedział: jeśli mię ujrzysz, gdy będę wzięty od ciebie, stanieć się o coś żądał. Wydaje się więc, że Duch św. jest zmienny i że nie jest Bogiem.
Podobnie. W Bogu nie może być smutku, skoro smutek jest pewną namiętnością, a Bóg im nie podlega (Ks. I, R- XVI, LXXXIX). Duch św. zaś podlega smutkowi. Dlatego mówi Apostoł (Ef 4, 30): nie zasmucajcie Ducha św. U Izaj. zaś (Iz 63, 10) powiedziano: Oni ku gniewu pobudzili i utrapili Ducha Świętego jego. Wydaje się więc, że Duch św. nie jest Bogiem.
Co więcej. Nie jest odpowiednim, by Bóg się modlił, lecz raczej, by się do Niego modlono. Jest zaś odpowiednim, by się Duch św. modlił, powiedziano bowiem (Rz 8, 26): sam Duch prosi za nami wzdychaniami niewymownymi. Wydaje się więc, że Duch św. nie jest Bogiem.
Co więcej. Nikt nie daje w sposób słuszny tego, nad czym nie ma władzy. Lecz Bóg Ojciec daje Ducha św., i podobnie Syn Go daje. Mówi bowiem Chrystus Pan (Łk 11, 13): Ojciec wasz z nieba da ducha dobrego tym, którzy go proszą; w (Dz 5, 32) mówi Piotr, o Duchu św.: którego Bóg dał wszystkim, którzy mu są posłuszni. Wydaje się stąd więc, że Duch św. nie jest Bogiem.
Jeśli Duch św. jest prawdziwym Bogiem, musi mieć co więcej, naturę boską; i tak, skoro Duch św. od Ojca pochodzi jak mówi św. (J 15, 26), musi od Ojca otrzymać naturę boską. To zaś co otrzymuje naturę tego, który go wydaje, zostaje przezeń zrodzone, jest to bowiem właściwością zrodzonego, by został wydany w gatunku tym samym co ten, od którego bierze początek. A zatem Duch św. będzie zrodzony, będzie więc Synem. To zaś oczywiście sprzeciwia się wierze.
Oprócz tego. Gdyby Duch św. otrzymywał naturę boską od Ojca, nie jako zrodzony, musiałaby natura boska udzielać się w dwojaki sposób: mianowicie przez zrodzenie i w ten sposób pochodzi Syn od Ojca, oraz w ten sposób, w jaki Duch św. pochodzi. Nie wydaje się zaś, by to było możliwe, gdy rozpatrzymy różne natury, by jedna natura udzielała się dwoma sposobami. Wydaje się więc, że skoro Duch św. nie otrzymuje natury przez zrodzenie, nie otrzymuje jej w żaden sposób. I tak się wydaje, że nie jest prawdziwym Bogiem.
To było zdaniem Ariusza, (Augustyn de Haeres.) który twierdził, że Syn i Duch święty są stworzeniami; że Syn jest jednak większym od Ducha świętego, i że Duch św. mu podlega, tak jak mówił także, że Syn jest mniejszy od Ojca. Za Ariuszem poszedł co do Ducha świętego Macedoniusz, który o Ojcu i Synu prawdziwie twierdził, że mają jedną i tę samą substancję, lecz nie chciał wierzyć tego samego o Duchu świętym, i mówił, że jest stworzeniem (Aug. de Haeres). Dlatego niektórzy nazywają zwolenników Macedoniusza półarianami (tamże), że częściowo zgadzają się z Ariuszem, a częściowo się od niego różnią.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.