Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 5

Zdanie Sabeliusza o Synu Bożym i odparcie tego zdania

Ponieważ wszyscy, którzy mają należyte pojęcie o Bogu, silnie są przekonani o tym, że może być tylko jeden Bóg, niektórzy, zrozumiawszy z Pisma św., że Chrystus jest prawdziwie i z natury Bogiem i Synem Bożym, oświadczyli, że Chrystus Syn Boży i Bóg Ojciec są jednym Bogiem; jednakowoż, że Boga nie nazywa się Synem w odniesieniu do jego natury lub od wieków, lecz że przyjął nazwę synostwa od chwili narodzenia się z Maryi Panny przez tajemnicę Wcielenia. I tak wszystko, co Chrystus wycierpiał w ciele, przypisywali Bogu Ojcu, na przykład, że jest synem Dziewicy, z niej poczętym i zrodzonym, że cierpiał, umarł i zmartwychwstał, i wszystko to, co Pismo św. mówi o Chrystusie wedle ciała.

Usiłują oni to zdanie poprzeć powagą Pisma św.

Powiedziano bowiem w Wj 20, 2–3: Słuchaj Izraelu, Pan, Bóg nasz, to Pan jest jedyny. A w Pwt 32, 39: Poznajcież, żem ja jest jedyny, a niemasz innego Boga prócz mnie. U św. Jana (J 14, 10): Ojciec we mnie mieszkający, on czyni uczynki i (J 14, 9. 11): Kto mnie widzi, widzi i Ojca. Ja w Ojcu, a Ojciec jest we mnie. Z tych wszystkich słów wnioskowali, że Bóg Ojciec jest Synem zrodzonym z Maryi Panny.

根Takim było zdanie Sabelianów, których też zwano „patripassiani”, dlatego, że głosili, iż Ojciec cierpiał i że twierdzili, że Ojciec to Chrystus.

To zdanie zaś, choć różni się od poprzedniego odnośnie do boskości Chrystusa, gdyż wyznaje, że Chrystus jest prawdziwie i z natury swej Bogiem, czemu poprzednie zdanie przeczyło, to jednak co do zrodzenia i synostwa oba te zdania się zgadzają; jak bowiem pierwsze zdanie twierdziło, że synostwa i zrodzenia, przez które nazywamy Chrystusa Synem, nie było przed Maryją, tak też twierdzi i zdanie, którym się teraz zajmujemy. Żadne z tych zdań nie odnosi więc zrodzenia i synostwa do natury boskiej, lecz tylko do natury ludzkiej. To ostatnie zdanie ma także tę właściwość, że mówiąc Syn Boży, nie oznacza żadnej osoby substancjalnie istniejącej, lecz pewną właściwość, dodaną do osoby istniejącej uprzednio; sam Ojciec bowiem, o ile przyjął ciało z Dziewicy, otrzymał nazwę Syna, nie jakoby Syn był jakąś osobą substancjalnie bytującą, odróżnioną od osoby Ojca.

Powaga Pisma św. okazuje zaś jasno, że to zdanie jest fałszywe. Pismo św. bowiem nie tylko nazywa Chrystusa Synem Maryi Panny, lecz także Synem Bożym, jak jest jasne z tego, co powiedziano powyżej. Niemożliwym by zaś było, by ktoś był własnym swoim synem; skoro bowiem syn rodzi się z ojca, a rodzący daje byt zrodzonemu, wynikałoby stąd, że ten sam daje i otrzymuje byt, co w żaden sposób być nie może. Nie jest więc Bóg Ojciec Synem, lecz inny jest Syn, a inny Ojciec.

Podobnie. Chrystus Pan mówi: Jam zstąpił z nieba nie iżbym czynił wolę moją, ale wolę onego, który mię posłał, (J 6, 38), a (J 17, 5): wsław mię, ty Ojcze sam u siebie. Z tych i tym podobnych powiedzeń widać, że Syn jest różny od Ojca.

Można zaś, według owego zdania, powiedzieć, że Chrystusa nazywa się Synem Boga Ojca tylko według ludzkiej natury, dlatego mianowicie, że sam Bóg Ojciec tę naturę ludzką, którą Chrystus przyjął, stworzył i uświęcił. Tak więc jako Bóg jest Ojcem siebie samego jako człowieka. I tak też nic nie przeszkadza, by ten sam, jako człowiek był różnym od siebie jako Boga.

Lecz z tegoby wynikało, że Chrystusa zwanoby Synem Bożym jak i innych ludzi, czy to ze względu na stworzenie, czy ze względu na uświęcenie. Wykazano zaś, że z innego powodu nazywa się Chrystus Synem Bożym, a z innego powodu nazywa się tak świętych. Nie można więc rozumieć, że w powyższy sposób sam Ojciec był Chrystusem i Synem samego Siebie.

Oprócz tego. Tam, gdzie istnieje substancjalnie jeden podmiot, nie należy orzekać o nim w liczbie mnogiej. Chrystus zaś o sobie i o Ojcu mówi w liczbie mnogiej, w słowach (J 10, 30): Ja i Ojciec jedno jesteśmy. A zatem Syn nie jest Ojcem.

Co więcej. Jeśli Syn odróżnia się od Ojca tylko przez tajemnicę Wcielenia, to przed Wcieleniem nie było między nimi żadnego odróżnienia. W Piśmie św. czytamy zaś, że i przed wcieleniem Syn był różny od Ojca. Powiedziano bowiem (J 1, 1): Na początku było Słowo, a Słowo było u Boga, a Bogiem było Słowo. A zatem Słowo, które było u Boga, było od Niego w pewien sposób różne: mówi się bowiem zwyczajnie, że ktoś jest u kogoś. Podobnie w (Prz 8, 30), mówi przez Boga zrodzony: z Nim byłam, wszystko urządzając. I tu także wskazana jest pewna wspólność i rozróżnienie. Powiedziano także u (Oz 1, 7): nad domem Juda zmiłują się i zbawią ich w Panu Bogu ich, gdzie Bóg Ojciec mówi o ludach, które Syn Boży ma zbawić, jako o osobie od siebie różnej i którą ma za godną imienia Boga. Powiedziano także (Rdz 1, 26): Uczyńmy człowieka na obraz i podobieństwo nasze, przez co wyraźnie okazana jest wielość i różność twórców człowieka. Pismo św. uczy zaś, że człowiek został stworzony przez samego Boga. I w ten sposób wielość i rozróżnienie Boga Ojca i Syna Bożego było także przed Wcieleniem Chrystusa. Nie nazywa się więc Ojca Synem z powodu tajemnicy Wcielenia.

Co więcej. Prawdziwe synostwo należy do podmiotu tego, którego nazywa się synem; ręka bowiem lub noga człowieka nie otrzymuje właściwie nazwy synostwa, lecz sam człowiek, którego to są części. Nazwy zaś ojcostwa i synostwa wymagają rozróżnienia w tych, o których się je orzeka; podobnie jak rodzący i zrodzony. Jeśli się więc kogoś prawdziwie nazywa synem, musi co do podmiotu odróżniać się od Ojca. Chrystus zaś prawdziwie jest Synem Bożym, powiedziano bowiem (1 J 5, 20): abyśmy... byli w prawdziwym Synu jego. Musi więc Chrystus różnić się co do podmiotu od Ojca. Dlatego Ojciec nie jest Synem. Co więcej. Po tajemnicy Wcielenia Ojciec oświadcza o Synu (Mt 3, 17): Ten jest Syn mój miły. To zaś wskazuje na podmiot. Chrystus więc różni się co do podmiotu od Ojca.

Te słowa zaś, którymi Sabeliusz usiłuje dowieść swego zdania, nie dowodzą go, jak to później dokładniej się okaże. Przez to bowiem, że: Bóg jest jeden, lub że: Syn w Ojcu, a Ojciec w Synu jest, nie dowodzi się, że Syn i Ojciec są jednym co do podmiotu; może bowiem być pewna jedność w dwóch rzeczach, różniących się co do podmiotu.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.