Księga IV, Rozdział 69
Jakiego chleba i wina należy używać do tego sakramentu
Ponieważ do tego sakramentu, jak powiedzieliśmy powyżej, używa się chleba i wina, trzeba, by chleb i wino, których się używa do sprawowania tego sakramentu, odpowiadały warunkom istotnym chleba i wina. Winem zaś nazywa się tylko napój wyciskany z gron winnych, a chlebem we właściwym znaczeniu, taki chleb, który się sporządza z ziarn pszenicy. Z braku zaś chleba pszenicznego i dla zastąpienia go, używa się także innych gatunków chleba, i podobnie używa się innych napojów zamiast wina. A zatem nie można przy sprawowaniu tego sakramentu używać innego chleba i innego wina, ani też nie można dodać takiej ilości obcej materii do chleba i wina, by gatunek przestał istnieć.
Jeśli zaś mamy w chlebie i winie przypadłości, które nie należą do gatunku chleba i wina, to oczywiście pomimo tych przypadłości, można ważnie sprawować ten sakrament. Stąd, skoro do istoty chleba nie należy to, że jest zrobiony na kwasie, lub niekwaszony, gdyż w obu wypadkach zachowany jest gatunek chleba, każdego z nich można użyć do sprawowania sakramentu. Dlatego też różne kościoły inne mają co do tego zwyczaje, a obydwa są zgodne ze znaczeniem sakramentu. Mówi bowiem św. Grzegorz w Registrze: Kościół rzymski podaje do używania chleb niekwaszony, ponieważ Chrystus Pan przyjął na się ciało bez połączenia cielesnego dwóch płci. Inne zaś kościoły podają chleb zaczyniony kwasem, dlatego, że podobnie jak kwas miesza się z mąką, Słowo Ojca przybrało na się ciało i jest prawdziwym Bogiem i prawdziwym człowiekiem.
Używanie chleba niekwaszonego odpowiada zaś bardziej nieskażoności ciała mistycznego, t. j. Kościoła, która w tym sakramencie jest wyobrażona, według słów Apostoła (1 Kor 5, 7–8): „Pascha nasza ofiarowany jest Chrystus. A tak używajmy w przaśnikach szczerości i prawdy”.
Przez to usuwa się błąd niektórych greckich heretyków, którzy mówią, że nie można do sprawowania tego sakramentu używać chleba niekwaszonego. Zdanie to potępia wyraźnie powaga Ewangelii. Powiedziano bowiem (Mt 25, 17; Mk 14, 12; Łk 22, 7), że Chrystus Pan w pierwszym dniu przaśników jadł paschę z uczniami i wtedy ustanowił ten sakrament. Nie było zaś dozwolone w prawie, by w pierwszym dniu przaśników mieli Żydzi w domu chleb kwaszony, jak to widać z Ks. Wyjścia (Wj 12, 15), Chrystus Pan zaś, jak długo pozostawał na świecie, zachowywał prawo, więc jest oczywistym, że niekwaszony chleb zamienił w swe ciało i dawał uczniom do pożywania. Niedorzecznym więc jest potępianie w Kościele łacińskim tego, co Chrystus Pan stosował przy samym ustanowieniu tego sakramentu.
Należy jednak wiedzieć, że niektórzy powiadają, iż Chrystus Pan uprzedził dzień przaśników z powodu grożącej Mu śmierci, i że wobec tego użył chleba zrobionego na kwasie. Starają się zaś dowieść tego dwoma argumentami. Po pierwsze na podstawie słów (J 13, 1), że mianowicie przededniem świętym Paschy, Chrystus Pan odprawił z uczniami wieczerzę, w czasie której zakonsekrował swe Ciało, jak podaje Apostoł w (1 Kor 11, 23). Dlatego wydaje się, że Chrystus Pan odprawił wieczerzę przededniem przaśników, a zatem do konsekracji użył chleba zakwaszonego. Również starają się poprzeć to zdanie słowami św. Jana (J 18, 28), że w piątek, kiedy Chrystus został ukrzyżowany, Żydzi nie weszli na ratusz, aby się nie zmazali, ale iżby pożywali Paschę. Pascha zaś oznacza przaśniki. I stąd wnioskują, że ostatnia wieczerza była odprawiona przed przaśnikami.
Na to zaś odpowiadamy, że odpowiednio do Bożego przepisu (Wj 12), święto przaśników przez siedem dni obchodzono, a w tych pierwszy dzień, który był piętnastym dniem miesiąca, był szczególnie święty i uroczysty. Lecz ponieważ u Żydów uroczystości rozpoczynały się poprzedniego wieczora, dlatego zaczynali jeść chleb niekwaszony wieczorem czternastego dnia, i pożywali go przez siedem następnych dni. I dlatego powiedziano w tym samym rozdziale: Pierwszego miesiąca, czternastego dnia miesiąca pod wieczór będziecie jeść przaśniki, aż do dnia dwudziestego pierwszego tegoż miesiąca pod wieczór. Przez siedem dni nie znajdzie się kwas w domach waszych. I tegoż czternastego dnia wieczorem zabijano baranka wielkanocnego. A zatem czternasty dzień miesiąca nazywają trzej ewangeliści, Mateusz, Marek i Łukasz pierwszym dniem przaśników, dlatego, że wieczorem spożywano chleb przaśny i wtedy ofiarowywano paschę, to znaczy baranka wielkanocnego; według św. Jana odbyło się to przededniem świętym Paschy, to znaczy przed piętnastym dniem miesiąca, który był dniem najuroczystszym i w którym Żydzi chcieli pożywać Paschę, to znaczy przaśne chleby paschalne, ale nie baranka paschalnego. Nie ma zatem żadnej niezgody pomiędzy ewangelistami i jest jasnym, że Chrystus Pan ciało swoje konsekrował z chleba przaśnego. Widzimy więc, że słusznie Kościół łaciński używa chleba niekwaszonego w tym sakramencie.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.