Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 70

O sakramencie pokuty. Najpierw o tym, że może człowiek zgrzeszyć po otrzymaniu łaski sakramentalnej

Chociaż człowiek otrzymuje łaskę przez powyższe sakramenty, to jednak ta otrzymana łaska nie czyni go niezdolnym do grzechu.

Dary darmo dane odbiera bowiem dusza jako dyspozycje habitualne, człowiek bowiem nie zawsze działa zgodnie z nimi. Nic zaś nie przeszkadza, by człowiek, który ma jakąś sprawność działał zgodnie z nią, lub wbrew niej; jak na przykład gramatyk może poprawnie mówić według gramatyki, lub też, wbrew gramatyce, niepoprawnie. I tak samo się ma rzecz ze sprawnościami cnót moralnych; człowiek bowiem mający sprawność sprawiedliwości, może działać też wbrew sprawiedliwości. Pochodzi to stąd, że posługiwanie się sprawnością zależy od naszej woli, wola zaś może się przechylać do obu przeciwnych możliwości. Jest więc jasnym, że ten kto przyjmuje dary darmo dane, może grzeszyć, działając przeciw łasce.

Co więcej. Niemożność grzeszenia nie mogłaby w człowieku istnieć bez niezmienności woli. Niezmienność woli może się zaś stać udziałem człowieka dopiero wtedy, gdy osiągnie swój cel ostateczny. Przez to zaś staje się wola niezmienną, że zostaje całkowicie nasyconą, tak, że nie ma już niczego co by ją odwróciło od tego, w czym została utwierdzona. Nasycenie woli jest zaś odpowiednie dla człowieka dopiero wtedy, gdy osiągnie cel ostateczny, dopóki bowiem pozostaje coś, czego człowiek pragnie, wola nie jest nasycona. Tak więc niezdolność do grzechu może być własnością człowieka, dopiero gdy dojdzie do ostatecznego celu. Nie otrzymuje tego człowiek przez łaskę, której udzielają sakramenta, sakramenta bowiem mają wspomagać człowieka w jego dążeniu do celu. A zatem łaska otrzymana w sakramencie nie czyni nikogo niezdolnym do grzechu.

Co więcej. Każdy grzech przydarza się z powodu niewiedzy. Dlatego mówi Filozof, że każdy człowiek zły jest niewiedzącym, a w Ks. Przysłów powiedziano (Prz 14, 22): błądzą, którzy źle czynią. Wtedy więc tylko może człowiek być zabezpieczonym od grzechu co do swej woli, gdy rozum jego jest zabezpieczony od niewiedzy i od błędu. Jest zaś jasnym, że człowiek nie uwalnia się od wszelkiej niewiedzy i od błędu przez łaskę, otrzymaną w sakramencie, jest to bowiem własnością człowieka, którego umysł ogląda ową prawdę, w której jest pewność wszystkich prawd; oglądanie to jest ostatecznym celem człowieka, jak to wykazano w III Księdze. A zatem łaska sakramentalna nie czyni człowieka niezdolnym do grzechu.

Podobnie. Skłonność człowieka naprzemian do zła i dobra w dużej mierze zależy od zmienności namiętności w duszy; przez to bowiem, że rozum powściąga lub porządkuje namiętności, człowiek staje się cnotliwym, lub pozostaje cnotliwym; przez to zaś, że rozum idzie za namiętnościami, człowiek staje się złym: jak długo więc człowiek jest zmienny odnośnie do tych namiętności, tak długo zmienia się jego skłonność do grzechu lub cnoty. Zmienności zaś w namiętnościach duszy nie usuwa łaska sakramentalna, lecz pozostaje ona w człowieku, jak długo dusza złączona jest z ciałem podlegającym zmianom. Jest więc jasnem, że przez łaskę sakramentalną człowiek nie staje się niezdolnym do grzechu.

Oprócz tego. Wydaje się zbytecznym, by ostrzegać przed grzechem tych, którzy nie mogą grzeszyć. Nauki zaś zawarte w Ewangelii i u Apostołów, napominają wiernych, którzy już otrzymali łaskę Ducha Świętego w Sakramentach; powiedziano bowiem (Hbr 12, 15): „Upatrując, żeby kto nie odstąpił od łaski Bożej, aby który korzeń gorzkości w górę wyrastając nie przeszkodził”; i (Ef 4, 30): „Nie zasmucajcie Ducha Świętego Bożego, w którym zapieczętowani jesteście”; i (1 Kor 10, 12): „Kto mniema, żeby stał, niech patrzy, aby nie upadł”. Również sam Apostoł mówi o sobie (1 Kor 9, 27): „Karzę ciało moje i w niewolę podbijam, bym snadź innym przepowiadając, sam się nie stał odrzuconym”. A więc przez łaskę uzyskaną w sakramentach, ludzie nie stają się niezdolnymi do grzechu.

W ten sposób usuwa się błąd tych heretyków, którzy twierdzą, że człowiek, po otrzymaniu łaski Ducha świętego, nie może już grzeszyć; a jeżeli grzeszy, to znaczy, że nigdy nie miał łaski Ducha świętego.

Błąd swój opierają na słowach (1 Kor 13, 8): „Miłość nigdy nie ginie”. Powiedziano też (1 J 3, 6): „Wszelki, który w nim mieszka, nie grzeszy, a wszelki, który grzeszy, nie widział go, ani poznał”. A poniżej, mówi wyraźniej (1 J 3, 9): „Wszelki co się narodził z Boga, grzechu nie czyni, iż nasienie jego w nim trwa i nie może grzeszyć, iż w Bogu narodzony jest”.

Lecz te teksty nie dowodzą niczego na ich korzyść. Nie dlatego mówi się bowiem, że miłość nigdy nie ginie, jakoby ten który posiada, niekiedy jej nie mógł stracić, skoro w Ks. Objawienia (Ap 2, 4) powiedziano: „mam przeciwko tobie, żeś miłość swą pierwszą opuścił”. Lecz dlatego powiedziano, że miłość nigdy nie ginie, że choć w pojęciu innych darów Ducha świętego mieści się niedoskonałość, na przykład w darze proroctwa, i tym podobnych, i stąd gdy przyjdzie co jest doskonałe, co jest po części zniszczeje (1 Kor 13, 10), to jednak miłość pozostanie w owym stanie doskonałym.

Słowa zaś przytoczone z listu św. Jana, powiedziane są dlatego, że dary Ducha świętego, przez które człowiek zostaje przybrany za syna lub odradza się na syna bożego, mają same w sobie taką moc, że mogą człowieka zachować od grzechu, i nie może grzeszyć ten, kto według nich żyje. Może jednak człowiek działać przeciwko nim i grzeszyć, odwracając się od nich. W tym znaczeniu bowiem powiedziano, Wszelki co się narodził z Boga, grzechu nie czyni, jak się mówi, że to co jest ciepłe, nie może oziębiać czegoś; jednak to co jest ciepłe, może się stać zimnym, i wtedy oziębi też co innego. Lub jak gdyby się powiedziało sprawiedliwy nie czyni niesprawiedliwości, to znaczy, o tyle, o ile jest sprawiedliwym.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.