Księga IV, Rozdział 89
O jakości ciał zmartwychwstających w potępionych
Z tego co powiedziano, możemy wywnioskować, jakie będą własności ciał zmartwychwstających w potępionych.
Muszą bowiem i ciała tych dusz, które będą potępione, być do nich proporcjonalne. Dusze ludzi złych, mają zaś dobrą naturę, gdyż Bóg ją stworzył, lecz wolę będą mieć spaczoną, i odwróconą od właściwego jej celu. Ciała ich więc, odnośnie do własności naturalnych, zostaną w całości przywrócone, gdyż zmartwychwstaną w wieku doskonałym, bez żadnego braku członków, i bez żadnej ułomności, lub zniszczenia, spowodowanego przez słabość, lub błąd natury. Dlatego mówi Apostoł (1 Kor 15, 52): umarli powstaną nieskażonymi, i to trzeba oczywiście rozumieć o wszystkich, tak dobrych, jak złych, jak widzimy z tego, co Apostoł powiada przedtem i potem.
Ponieważ zaś dusza ich przez wolę będzie odwrócona od Boga, i pozbawiona właściwego celu, ciała ich nie będą duchowne, to znaczy poddane we wszystkim duchowi, lecz raczej dusza ich będzie w uczuciach cielesna. Nie będą też ciała ich poruszać się z łatwością z jednego miejsca na drugie, bez trudności posłuszne będąc duszy, lecz będą ciężkie i niezręczne, i w pewien sposób nieznośne dla duszy, tak jak dusze odwrócone będą od Boga przez nieposłuszeństwo. Pozostaną też cierpiętliwymi, tak jak i dziś nimi są, lub jeszcze więcej; jednak w ten sposób, że będą cierpieć od rzeczy zmysłowych, a jednak nie ulegną zniszczeniu, jak i dusze ich dręczone będą daremnym pragnieniem szczęścia. Ciała ich będą ciemne i nieprzeźroczyste, jak i duszom ich obcym będzie światło poznania bożego. To ma na myśli Apostoł mówiąc (1 Kor 15, 51): wszyscy wprawdzie zmartwychwstaniemy, ale nie wszyscy odmienieni będziemy; tylko dobrzy bowiem będą odmienieni ku chwale, ciała złych zmartwychwstaną zaś bez chwały.
Mogłoby się zaś może komuś wydawać niemożliwym, by ciała złych były cierpiętliwe, a nie były zniszczalne; każde cierpienie bowiem wzrastając, powoduje utratę w substancji (VI Topic.); widzimy bowiem, że gdy ciało długo pozostanie w ogniu, wreszcie przez ogień zostanie strawione; boleść, gdy jest zbyt gwałtowną, oddziela duszę od ciała. Lecz to wszystko się dzieje w założeniu, że materia przechodzi z jednej formy w drugą. Ciało po zmartwychwstaniu nie będzie zaś mogło przemieniać się z jednej formy w drugą, ani u dobrych, ani u złych; u jednych i drugich bowiem będzie zupełnie udoskonalone przez duszę, odnośnie do bytu naturalnego, tak, że już nie będzie można usunąć tej formy od tego ciała, ani nadać mu innej, skoro mocą bożą ciało całkowicie poddane jest duszy. Stąd też możność, która w materii pierwszej odnosi się do wszelkiej formy, w ciele ludzkim będzie w pewien sposób ograniczona mocą duszy, tak, że nie może zostać zaktualizowaną przez inną formę. Lecz ponieważ ciała potępionych odnośnie do pewnych własności nie będą całkowicie podlegać duszy, będą cierpieć ich zmysły od przedmiotów zmysłowych. Będą bowiem cierpieć od ognia cielesnego, dlatego, że jakość ognia, z powodu jego mocy, sprzeciwia się równowadze i harmonii, które dla zmysłów są naturalne, chociaż ich zniszczyć nie może. Nie będzie mogło to cierpienie oddzielić duszy od ciała, skoro zawsze ciało musi pod tą samą formą pozostać.
Podobnie zaś jak ciała błogosławionych z powodu odnowienia przez chwałę są wyniesione ponad ciała niebieskie, tak też wyznaczone będzie dla ciał potępionych miejsce położone najniżej, pełne ciemności i cierpienia. Stąd też w (Ps 55, 16) powiedziano: Niechaj śmierć przyjdzie na nich, i niech żywcem zstąpią do piekła; a w (Ap 20, 9-10) diabeł, który ich zwodził, wrzucony jest w jezioro ognia i siarki, gdzie i bestia, i fałszywy prorok będą męczeni we dnie i w nocy na wieki wieków.
Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.