Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

Księga IV, Rozdział 97

O stanie świata po sądzie

Po odbyciu sądu ostatecznego, natura ludzka osiągnie całkowicie cel swego istnienia. A ponieważ wszystkie rzeczy cielesne są w pewien sposób dla człowieka, jak wykazano w Trzeciej Księdze, będzie rzeczą odpowiednią, by zmieniony został także stan wszystkich stworzeń, tak, by odpowiadał ówczesnemu stanowi człowieka. Ponieważ zaś ludzie będą wtedy niezniszczalni, zostanie zniesiony u wszystkich stworzeń cielesnych stan powstawania i rozkładu. Dlatego mówi Apostoł (Rz 8, 21), że samo stworzenie oswobodzone będzie z niewoli skażenia, na wolność chwały synów bożych.

Powstawanie zaś i rozkład ma dla niższych ciał przyczynę swą w ruchu niebios. Ażeby więc ustało powstawanie i rozkład, musi ustać ruch niebios. Dlatego mówi Ks. Objawienia (Ap 10, 6), że czasu nie będzie więcej.

Nie powinno się zaś wydawać rzeczą niemożliwą, by czas ustał. Nie jest bowiem ruch niebios rzeczą tak naturalną, jak ruch ciał ciężkich i lekkich, nie pochodzi on bowiem od jakiegoś wewnętrznego pierwiastka; lecz nazywa się ruchem naturalnym i dlatego, że niebiosa z natury mają zdolność do takiego ruchu; początkiem zaś tego ruchu jest rozum, jak to powiedziano w III Księdze. Poruszają się więc niebiosa tak, jak te rzeczy, które porusza wola. Wola zaś porusza dla celu. Celem ruchu niebios nie może zaś być sam ruch; w ruchu bowiem, dlatego że dąży zawsze do czegoś innego, nie zawiera się pojęcie celu ostatecznego. Nie można też powiedzieć, by celem ruchu niebios było sprowadzenie ciała niebieskiego z możności do aktualności odnośnie do miejsca; możności tej nie można bowiem nigdy całkowicie zaktualizować; gdy bowiem ciało niebieskie jest aktualnie w jednym miejscu, to jest ono w możności do innego miejsca; w podobny sposób odnosi się możność materii pierwszej do form. Jak więc celem natury przy powstawaniu nowych istot nie jest sprowadzanie materii z możności do czynu, lecz celem jej jest coś, co z tego wynika, mianowicie utrwalenie rzeczy, przez co upodabniają się do Boga, tak też celem ruchu niebios nie jest sprowadzanie z możności do czynu, lecz coś co z tego sprowadzania wynika, mianowicie upodabnianie się do Boga, jako do przyczyny. Wszystko zaś, co podlega powstawaniu i rozkładowi i co ma swą przyczynę w ruchu niebios, skierowane jest do człowieka, jako do celu, jak wykazano w Trzeciej Księdze. Ruch niebios jest więc przede wszystkim dla rodzaju ludzkiego, w tym bowiem przede wszystkim upodabnia się do Boga jako do przyczyny, że formę człowieka, mianowicie duszę rozumną Bóg stwarza bezpośrednio, jak wykazano w Drugiej Księdze. Nie może więc celem być mnożenie dusz w nieskończoność, nieskończone sprzeciwia się bowiem pojęciu celu. Nie ma więc w tym nic nieodpowiedniego, gdy przyjmujemy, że gdy dopełni się pewna liczba ludzi, ustanie ruch niebios.

Gdy jednak ustanie ruch niebios i przestaną powstawać i rozkładać się elementy, pozostanie ich substancja z powodu niezmienności dobroci bożej. Stworzył bowiem wszystko dla życia (Mdr 1, 14). Stąd rzeczy, które zdolne są do trwania, będą trwały na zawsze. Ciała niebieskie mają zaś naturę zdolną do trwania, tak odnośnie do całości, jak do części; elementy zaś mają tę zdolność odnośnie do całości, nie zaś do części, co do części bowiem, podlegają rozkładowi; ludzie zaś mają ją odnośnie do części, a nie do całości, dusza bowiem rozumna jest niezniszczalna, a całość złożona jest zniszczalna. Te więc rzeczy pozostaną w swych substancjach w owym ostatecznym stanie świata, które w jakiś sposób są zdolne do trwania, a Bóg mocą swoją uzupełni to, co im brakuje.

Inne zaś zwierzęta, rośliny i ciała mieszane, które całkowicie są zniszczalne, i w swej całości i co do części, w żaden sposób nie pozostaną w owym niezniszczalnym stanie. Tak więc należy rozumieć słowa Apostoła, (1 Kor 7, 31): Przemija kształt świata tego, gdyż ustanie obecna postać świata; substancja jednak pozostanie. W ten także sposób rozumie się słowa (Hi 14, 12): człowiek gdy umrze nie powstanie / Niechby się starło niebo, nie ocuci się, to znaczy kiedy ustanie ów układ niebios, który je wprawia w ruch i wywołuje ruch w innych rzeczach.

Ponieważ zaś najbardziej czynnym wśród elementów jest ogień i pochłania rzeczy zniszczalne, zniszczenie tych rzeczy, które nie mają trwać w przyszłym stanie, w najstosowniejszy sposób dokona się przez ogień. I dlatego wiara przyjmuje, że ostatecznie ogień oczyści świat, nie tylko stworzeń zniszczalnych, lecz także od zanieczyszczenia, jakiego doznał przez istnienie na nim grzeszników. I dlatego powiedziano (2 P 3, 7): Niebiosa, które teraz są i ziemia temże słowem odłożone są, zachowane ogniowi, na dzień sądu. Przez niebiosa nie rozumiemy zaś samego sklepienia niebieskiego, na którym są gwiazdy, czy to stałe, czy niestałe, lecz atmosferę, sąsiadującą z ziemią.

Ponieważ zaś stworzenie cielesne ostatecznie zostanie dostosowane do stanu człowieka, a człowiek nie tylko nie będzie podlegać zniszczeniu, lecz nawet zostanie odziany chwałą, jak wynika z tego, co powiedziano, będzie zatem rzeczą odpowiednią, by nawet stworzenie cielesne na swój sposób osiągnęło pewną jasność chwały.

I dlatego powiedziano w Księdze Objawienia (Ap 21, 1): Widziałem niebo nowe i ziemię nową, i u Izajasza (Iz 65, 17-18): Oto ja tworzę niebiosa nowe i ziemię nową, a nie będą w pamięci rzeczy pierwsze, ani przyjdą na myśl. Ale się będziecie weselić i radować aż na wieki. Amen.

Przekład: Summa filozoficzna (Contra gentiles), Kraków 1930 do 1935, staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.