I, q. 1, a. 5
Czy teologia jest dostojniejsza od innych nauk
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że teologia nie jest dostojniejsza od innych nauk, pewność bowiem należy do dostojności nauki. Lecz inne nauki, o których zasadach podstawowych wątpić nie można, wydają się pewniejsze od teologii, w której podstawowe zasady, mianowicie artykuły wiary, może ktoś wątpić. Zatem inne nauki wydają się od teologii dostojniejsze.
Zarzut drugi. Oprócz tego cechą jest niższej nauki, że czerpie z wyższej, tak jak muzyk bierze od arytmetyka. Lecz teologia czerpie niektóre rzeczy z nauk filozoficznych, mówi bowiem Hieronim w liście do Magnusa, mówcy miasta Rzymu (List 84), że dawni doktorzy tak rozsiali po swoich dziełach nauki i zdania filozofów, że nie wiadomo, co w nich pierwej należy podziwiać, czy wiedzę świecką, czy znajomość Pisma. Zatem teologia jest niższą od innych nauk.
Lecz przeciwnym temu jest, że inne nauki nazwane są jej służebnicami (Prz 9, 3): Posłała dziewki swe, aby przyzwały na zamek.
Odpowiadam, że ponieważ częściowo ta nauka jest spekulatywną, a częściowo praktyczną, więc przewyższa wszystkie inne, tak spekulatywne, jak praktyczne. Z pomiędzy nauk spekulatywnych zaś, jedną uważa się za dostojniejszą od drugiej, bądź to z powodu pewności, bądź to dostojności przedmiotu, a pod obydwoma tymi względami teologia przewyższa wszystkie inne nauki spekulatywne. Co do pewności mianowicie, ponieważ inne nauki czerpią pewność z naturalnego światła umysłu ludzkiego, który może błądzić, ona zaś ma pewność ze światła boskiej wiedzy, która zawieść nie może; co zaś do dostojności przedmiotu, ponieważ teologia zajmuje się głównie przedmiotami, które swoją wzniosłością przewyższają rozum, inne zaś nauki rozważają tylko to, co nie przekracza rozumu. Z pomiędzy zaś nauk praktycznych ta jest dostojniejsza, która jest skierowana do dalszego celu, tak jak nauka wojskowa do nauk politycznych, dobro wojska bowiem jest skierowane do dobra państwa. Celem zaś tej nauki, o ile jest praktyczną, jest szczęście wieczne, do którego, jako do ostatecznego celu, skierowane są wszystkie inne cele nauk praktycznych. Stąd jasnym jest, że pod każdym względem teologia jest dostojniejszą od innych nauk.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Nic nie przeszkadza, żeby to, co z natury jest pewniejsze, było mniej pewne w stosunku do nas, z powodu słabości umysłu naszego, który, jak jest powiedziane w II Metaph. tak się ma do najoczywistszych zjawisk natury, jak oko sowy do światła słońca. Stąd powątpiewanie niektórych w artykuły wiary nie pochodzi z niepewności przedmiotu, lecz z ułomności umysłu ludzkiego. A przecież najmniejsza prawda, którą można poznać o rzeczach najwyższych, jest bardziej pożądania godną od najpewniejszego poznania rzeczy najniższych, jak to powiedziano w XI De Animalibus.
Odpowiedź na drugi zarzut. Teologia może przejmować coś od nauk filozoficznych, nie żeby ich koniecznie potrzebowała, ale dla lepszego wyjaśnienia tych rzeczy, które podaje. Nie przejmuje ona bowiem swych zasad podstawowych od innych nauk, lecz bezpośrednio od Boga przez objawienie; a przeto nie czerpie z innych nauk, jako z wyższych, ale posługuje się nimi, jako niższymi i służebnicami; tak, jak nauki architektoniczne używają tych, które im służą, a nauki polityczne, nauk wojskowych. To zaś, że się nimi w ten sposób posługuje, nie dzieje się z powodu jej ułomności czy niedostateczności, ale z powodu słabości umysłu naszego, który przez to, co rozumem przyrodzonym poznaje, (od którego pochodzą inne nauki), łatwiej daje się wprowadzić w to, co przewyższa rozum ludzki; a tym zajmuje się ta nauka.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.