Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 1, a. 6

Czy ta nauka jest mądrością

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że ta nauka nie jest mądrością. Żadna bowiem nauka, która skądinąd czerpie zasady podstawowe, nie jest godna imienia mądrości, ponieważ mędrzec kieruje, a nie jest kierowany, (I Metaph.). Lecz ta nauka czerpie skądinąd swe zasady podstawowe, jak to widocznym jest z tego, co powiedziano w paragrafie drugim. Przeto ta nauka nie jest mądrością.

Zarzut drugi. Oprócz tego rzeczą mądrości jest udowadniać zasady podstawowe innych nauk. Stąd też nazywa się jakby głową nauk, jak to wynika z VI Ethic. Lecz ta nauka nie udowadnia zasad podstawowych innych nauk, zatem nie jest mądrością.

Zarzut trzeci. Oprócz tego zdobywa się tę naukę przez pracę, Bóg zaś wlewa w nas mądrość; stąd zalicza się ją między siedem darów Ducha św., jak to jest widocznym z (Iz 11, 2). Zatem ta nauka nie jest mądrością.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Pwt 4, 6), na początku Prawa: To jest nasza mądrość i rozum przed ludźmi.

Odpowiadam, że ta nauka ze wszystkich mądrości ludzkich jest najwyższą mądrością, nie tylko w obrębie jakiegoś rodzaju, lecz pod każdym względem. Ponieważ bowiem zadaniem mędrca jest kierować i sądzić, sąd zaś wydaje się o rzeczach niższych na podstawie wyższej przyczyny, tego nazywamy mędrcem w obrębie każdego rodzaju, kto rozważa najwyższą przyczynę tego rodzaju. Tak, jak w rodzaju sztuki budowlanej twórca, który układa kształt domu, nazywa się mędrcem i budowniczym, w stosunku do niższych robotników, którzy obrabiają drzewo, albo przygotowują kamienie. Stąd powiedziane jest (1 Kor 3, 10): Jako mądry budowniczy założyłem fundament. Tak samo w rodzaju obejmującym wszystkie przejawy życia ludzkiego, roztropnego nazywamy mędrcem, o ile skierowuje czyny ludzkie do należnego celu. Stąd powiedziano (Prz 10, 23): Mądrością jest mężowi baczność. Tego przeto, który rozważa wprost najwyższą przyczynę całego wszechświata, mianowicie Boga, nazywa się ponad wszystko mędrcem. A stąd mówimy, że mądrość jest poznaniem rzeczy boskich, jak to widocznym jest u Augustyna XII De Trin. (cap. 14). Lecz najistotniejszą cechą teologii jest to, że orzeka o Bogu, o ile On jest najwyższą przyczyną, mianowicie nie tylko co do tego, co jest poznawalne przez stworzenia, jak to poznali filozofowie, według zdania (Rz 1, 19): Co jest wiadomo o Bogu, jest im jawno, ale także co do tego, co On sam z siebie poznaje i co innym jest udzielone przez objawienie. Stąd teologia szczególnie nazywa się mądrością.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Teologia nie czerpie swych zasad podstawowych z żadnej nauki ludzkiej, lecz z wiedzy boskiej, która jako najwyższa mądrość kieruje wszelkim naszym poznaniem.

Odpowiedź na drugi zarzut. Zasady podstawowe innych nauk albo są oczywiste, i nie można ich udowadniać, albo udowadnia się je przez pewną przyczynę naturalną, w jakiejś innej nauce. Lecz właściwym poznaniem w tej nauce jest to, co pochodzi z objawienia, a nie z rozumu przyrodzonego. Zatem nie należy do niej udowadnianie podstawowych zasad innych nauk, lecz tylko sąd o nich. Cokolwiek bowiem znajduje się niezgodnego z prawdą tej nauki w innych naukach, odrzuca się to wszystko jako fałszywe. Stąd powiedziano (2 Kor 10, 4): Rady burząc i wszelką wysokość wynoszącą się przeciw poznaniu bożemu.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Ponieważ sądzenie należy do mądrości, więc według dwojakiego sposobu sądzenia przyjmuje się dwojaką mądrość. Jednym sposobem może się zdarzyć, że ktoś sądzi według swej skłonności; tak jak człowiek cnotliwy przez swą skłonność do cnoty słusznie sądzi o tym, co ma być cnotliwie uczynione. Stąd powiedziano w X Ethic. (cap. 5), że cnotliwy jest miarą i normą czynów ludzkich. Drugim sposobem, przez poznanie, tak jak ktoś biegły w nauce moralnej mógłby sądzić o czynach cnotliwych, choćby sam nie był cnotliwym. Zatem pierwszy sposób sądzenia o rzeczach boskich należy do mądrości, którą się uważa za dar Ducha św., według owych słów: duchowny rozsądza wszystko (1 Kor 2, 15). A Dionizy mówi II cap. De Divinis nominibus: Hieroteusz stał się uczonym nie tylko ucząc się, lecz także doświadczając rzeczy boskich. Drugi zaś sposób sądzenia należy do tej nauki, o ile się ją zdobywa pracą, choć jej zasady pochodzą z objawienia.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.