I, q. 1, a. 9
Czy Pismo św. powinno używać wyrażeń przenośnych
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Pismo św. nie powinno używać wyrażeń przenośnych. Co bowiem jest właściwym dla najniższej nauki, nie przystoi, jakby się wydawało, tej nauce, która wśród innych zajmuje najwyższe miejsce, jak to już powiedziano w paragrafie poprzednim. Posługiwanie się zaś różnymi porównaniami i obrazami jest właściwością poezji, która jest najniższą ze wszystkich nauk. Zatem nie przystoi tej wiedzy posługiwać się tego rodzaju porównaniami.
Zarzut drugi. Oprócz tego wydaje się, że celem tej nauki jest wyjaśnienie prawdy. Stąd nagroda obiecana jest tym, którzy ją wyjaśniają (Syr 24, 31): którzy mnie objaśniają, będą mieć żywot wieczny. Lecz przez tego rodzaju porównania zaciemnia się prawda. Zatem nie przystoi, by ta nauka podawała prawdy boskie pod podobieństwem rzeczy zmysłowych.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, im jakie stworzenia są wyższe, tym bardziej zbliżają się do podobieństwa boskiego. Gdyby się więc wzięło któreś ze stworzeń celem przedstawienia Boga, to do takiego przedstawienia powinno by się użyć jakiegoś z pomiędzy stworzeń najwyższych, a nie z najniższych. To jednak często znajduje się w Piśmie św.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Oz 12, 10): Jam też widzenie pomnożył i w ręce proroków jestem przypodoban. Podawać zaś coś pod podobieństwem, znaczy używać przenośni. Zatem teologia może używać przenośni.
Odpowiadam, że przystoi, by Pismo św. prawdy boże i duchowe podawało pod podobieństwem rzeczy zmysłowych, Bóg bowiem otacza swą opatrznością wszystkie rzeczy odpowiednio do ich natury. Jest to naturalne człowiekowi, że przez rzeczy zmysłowe dochodzi do poznania umysłowego, ponieważ wszelkie nasze poznanie zaczyna się od zmysłu. Stąd jest rzeczą odpowiednią, by Pismo św. podawało nam rzeczy duchowe pod przenośniami rzeczy zmysłowych. I to ma na myśli Dionizy, gdy mówi: Nie może nam inaczej świecić promień boży, jak tylko osłonięty wieloma świętymi zasłonami. Przystoi również, by Pismo św., które jest podawane wspólnie wszystkim, według owych słów (Rz 1, 14): mądrym i niemądrym jestem powinien, podawało prawdy duchowe pod podobieństwem rzeczy zmysłowych; ażeby je pojęli nawet ci, którzy są tak niewykształceni, że nie są zdolni do pojęcia bezpośrednio prawd rozumowych.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Poeta posługuje się metaforami dla uzmysłowienia rzeczy, uzmysłowienie bowiem z natury swej jest miłe człowiekowi. Lecz teologia używa przenośni z konieczności i dla pożytku, jak już powiedziano powyżej.
Odpowiedź na drugi zarzut. Promienia boskiego objawienia, jak mówi Dionizy, nie niszczą figury zmysłowe, które go osłaniają, lecz zachowuje on swą prawdziwość, tak, że nie pozwala, by umysły, które otrzymują objawienie, zatrzymały się na podobieństwach, lecz wznosi je do poznania prawd; aby przez tych, którzy otrzymali objawienie, inni także zostali o tym pouczeni. Stąd rzeczy, które w jednym miejscu Pismo św. podaje pod przenośniami, w innych miejscach wyłożone są wyraźniej. A nawet samo ukrycie rzeczy pod obrazami jest pożyteczne dla ćwiczenia uczących się i przeciw szyderstwom niewiernych, o czym powiedziano (Mt 7, 6): nie dawajcie psom świętego.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Jak uczy Dionizy Cap. II Cael. Hier., odpowiedniejszym jest, by rzeczy boskie podawać w Piśmie pod obrazami ciał niższych niż szlachetnych. To zaś z trzech powodów. Po pierwsze, ponieważ tym sposobem umysł ludzki uwalnia się skuteczniej od błędu. Jest bowiem rzeczą widoczną, że nie w znaczeniu dosłownym mówi się te rzeczy o prawdach boskich; o czym by mogli wątpić, gdyby je opisywano pod podobieństwem ciał szlachetnych, szczególnie ci, którzy nic doskonalszego od rzeczy zmysłowych nie umieją wymyśleć. Po drugie, ponieważ ten sposób bardziej odpowiada poznaniu, jakie mamy w tym życiu o Bogu. Okazano nam bowiem co do Niego bardziej czym nie jest, niż czym jest, a przeto podobieństwa wzięte z rzeczy, które więcej są oddalone od Boga, prawdziwiej pozwalają nam ocenić, że Bóg jest ponad wszystko, co o Nim mówimy, lub myślimy. Po trzecie, ponieważ przez takie porównanie, rzeczy boskie ukrywa się więcej przed niegodnymi.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.