Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 11, a. 3

Czy Bóg jest jeden

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie jest jeden. Powiedziano bowiem (1 Kor 8, 5): jakoż jest wiele bogów i wiele panów.

Zarzut drugi. Oprócz tego jedno, które jest początkiem liczby, nie może być orzekane o Bogu, skoro nie orzeka się o Bogu ilości. Podobnie i jedno, które jest zamienne z bytem; gdyż wprowadza brak, a każdy brak jest niedoskonałością, której nie można przypisać Bogu. Nie należy zatem mówić, że Bóg jest jeden.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano w Księdze Powtórzonego Prawa (Pwt 6, 4): Słuchaj Izraelu, Pan Bóg Twój jeden jest.

Odpowiadam, że z trzech rzeczy dowodzi się, że Bóg jest jeden.

Po pierwsze mianowicie z Jego pojedynczości. Jasnym jest bowiem, że to, przez co jakaś rzecz szczegółowa jest tym czymś, w żaden sposób nie może być udziałem wielu. To bowiem, przez co Sokrates jest człowiekiem, może być udziałem wielu, lecz to, przez co jest tym człowiekiem, może być udziałem tylko jednego. Gdyby więc Sokrates przez to był człowiekiem, przez co jest tym człowiekiem, tak jak nie może być więcej Sokratesów, tak nie mogłoby być więcej ludzi. To zaś stosuje się do Boga, Bóg bowiem Sam jest Swoją naturą, jak to powyżej (R. III, par. 3) wykazano. Przez to samo tedy jest Bogiem i jest tym Bogiem. Zatem niemożliwym jest, by było więcej bogów.

Po drugie zaś, z nieskończoności Jego doskonałości. Wykazano bowiem powyżej (R. IV, par. 2), że Bóg obejmuje w Sobie całą doskonałość bytowania. Gdyby więc było więcej bogów, musieliby się różnić. Należałoby coś do jednego, co do drugiego by nie należało. I jeśliby to było brakiem, nie byłby bezwzględnie doskonałym; gdyby zaś to było doskonałością, nie dostawałoby z nich jednemu. Zatem niemożliwym jest, by było więcej bogów. Stąd i filozofowie starożytni, jak gdyby przymuszeni samą prawdą, przyjmując początek nieskończony, przyjmowali jeden tylko początek.

Po trzecie, z jedności świata. Widzimy bowiem, że wszystkie rzeczy, które istnieją, są sobie nawzajem przyporządkowane, skoro jedne jakimś innym służą. Te rzeczy zaś, które są różne, nie zlewałyby się w jeden porządek, jak tylko przyporządkowane przez coś jednego. Lepiej bowiem sprowadza się wiele rzeczy do jednego porządku przez jedno, niż przez wiele. Samo przez się bowiem jedno jest przyczyną jednego, a liczne rzeczy nie są przyczyną jednego, chyba tylko przypadłościowo, mianowicie, o ile są w jakiś sposób jednym. Skoro więc to, co jest pierwsze, jest najdoskonalsze, i to samo przez się, nie przypadłościowo, trzeba żeby pierwsze, sprowadzające wszystkie rzeczy do jednego porządku, było tylko jednym. A tym jest Bóg.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Mówi się o wielu bogach odnośnie do błędu niektórych, którzy czcili wielu bogów, sądząc, że planety i inne gwiazdy a nawet poszczególne części świata są bogami. Stąd dodaje (1 Kor 8, 6): Wszakże nam jeden Bóg itd.

Odpowiedź na drugi zarzut. Jedno o ile jest początkiem liczby, nie orzeka się o Bogu; lecz tylko o tych rzeczach, które mają byt w materii. Jedno bowiem, które jest początkiem liczby, należy do rodzaju pojęć matematycznych, które mają byt w materii, lecz pojęciowo są oderwane od materii. Jedno zaś, które zamienne jest z bytem, jest czymś metafizycznym, które co do swego bytu nie zależy od materii. I chociaż w Bogu nie ma żadnego braku, to jednak według naszego pojmowania poznajemy Go tylko sposobem braku i odsuwania. I tak nic nie przeszkadza, by orzekać jakiś brak o Bogu, jak to, że jest niecielesny, nieskończony. I podobnie mówi się o Bogu, że jest jeden.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.