Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 12, a. 8

Czy widzący istotność Boga wszystko w Bogu widzą

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że widzący istotność Boga wszystko widzą w Bogu. Powiada bowiem Grzegorz w IV Dial. c. 33: cóż jest, czego by nie widzieli ci, którzy widzą widzącego wszystko? Lecz Bóg widzi wszystko. Zatem ci, którzy widzą Boga, widzą wszystko.

Zarzut drugi. Również, kto widzi zwierciadło, widzi, co się odbija w zwierciedle. Lecz wszystkie rzeczy, które się dzieją, lub stać się mogą, odbijają się w Bogu, jakby w jakimś zwierciedle. On bowiem poznaje wszystko Sam w Sobie. Ktokolwiek zatem widzi Boga, widzi wszystko, co jest i co się stać może.

Zarzut trzeci. Oprócz tego, kto rozumie to, co jest większe, może rozumieć i najmniejsze, jak to powiedziano w III De Anima. Lecz wszystko, co Bóg czyni, lub może czynić, jest mniejsze od Jego istotności. Zatem ktokolwiek rozumie Boga, może rozumieć wszystko, co Bóg czyni, lub może czynić.

Zarzut czwarty. Oprócz tego stworzenie rozumne pragnie z natury swej poznać wszystko. Jeśli więc widząc Boga nie wie wszystkiego, nie zaspakaja się jego naturalne pragnienie. W ten sposób widząc Boga, nie będzie zupełnie szczęśliwym, a to jest niedorzeczne. Widząc tedy Boga, wie wszystko.

Lecz przeciwnym temu jest, że aniołowie widzą istotność Boga, a jednak nie wiedzą wszystkiego. Wyżsi bowiem aniołowie oczyszczają niższych z ich niewiadomości, jak mówi Dionizy VII Coel. Hier. Nie znają oni bowiem możliwych rzeczy przyszłych i myśli serc, gdyż to należy tylko do Boga. Ktokolwiek widzi istotność Boga, nie widzi jeszcze wszystkiego.

Odpowiadam, że umysł stworzony widząc istotność bożą, nie widzi w niej wszystkiego, co Bóg czyni lub może czynić. Jasnym jest bowiem, że rzeczy tak się widzi w Bogu, jak są w Nim. Wszystkie zaś inne rzeczy są w Bogu, jak skutki są w swojej przyczynie w możności. Dlatego widzi się w Bogu wszystko, jak skutek w swej przyczynie. Jasnym zaś jest, że im doskonalej widzi się jakąś przyczynę, tym więcej jej skutków można w niej widzieć. Kto bowiem ma umysł potężny, może natychmiast, gdy mu się przedłoży jedną zasadę dowodzącą, dojść z niej do poznania wielu wniosków. To zaś nie jest własnością tego, który ma umysł słabszy, lecz trzeba mu wykładać rzeczy poszczególne. Ten tedy umysł może w przyczynie poznać wszystkie skutki przyczyny i wszystkie powody skutków, który pojmuje całkowicie przyczynę. Żaden zaś umysł stworzony nie może całkowicie pojąć Boga, jak to wykazano w paragrafie poprzednim. Żaden tedy umysł stworzony widząc Boga nie może poznać wszystkiego, co Bóg czyni, lub może uczynić, to bowiem znaczyłoby Jego moc objąć. Lecz z tych rzeczy, które Bóg czyni lub może czynić, umysł jakiś tym więcej rzeczy poznaje, im doskonalej widzi Boga.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Grzegorz mówi tutaj co do dostateczności przedmiotu, mianowicie Boga, który o ile jest sam w sobie, wystarczająco obejmuje wszystko i wykazuje. Lecz nie wynika z tego, że ktokolwiek widzi Boga, poznaje wszystko; nie pojmuje Go bowiem doskonale.

Odpowiedź na drugi zarzut. Nie jest koniecznym, by ten, kto widzi zwierciadło, widział wszystko, co jest zwierciedle, chyba, że wzrokiem swym całkowicie ogarnia zwierciadło.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż jest większą rzeczą widzieć Boga, niż wszystkie inne rzeczy, jednak większą jest rzeczą tak Boga widzieć, by w Nim poznać wszystko, niż widzieć Go tak, by nie wszystko, lecz mniej lub więcej rzeczy w Nim się poznawało. Wykazano bowiem (w corpus paragrafu), że mnogość rzeczy poznawanych w Bogu idzie za sposobem widzenia Go więcej lub mniej doskonałym.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Naturalne pragnienie stworzenia rozumnego dąży do poznania wszystkiego tego, co należy do doskonałości umysłu, mianowicie gatunków i rodzajów rzeczy i ich idej. A te widzieć będzie w Bogu każdy, kto widzi istotność Boga. Lecz poznawanie innych rzeczy poszczególnych, ich myśli i czynów nie należy do doskonałości umysłu stworzonego, ani też do tego nie dąży jego pragnienie naturalne; ani też znowu nie pragnie poznawać rzeczy, które jeszcze nie istnieją, lecz które Bóg może uczynić. Lecz gdyby się widziało samego Boga, który jest źródłem i początkiem wszelkiego bytu i prawdy, tak by nasycił naturalne pragnienie wiedzy, że nie szukałoby się niczego innego, a widzący byłby szczęśliwy. Stąd mówi Augustyn V Confess, r. 4: nieszczęśliwym jest człowiek, który zna to wszystko, mianowicie stworzenia, a nie zna Ciebie, błogosławiony zaś ten, który Ciebie zna, chociażby tamtych nie znał. Kto zaś Ciebie zna i tamte rzeczy, nie jest szczęśliwszym z ich powodu, lecz jedynie przez Ciebie samego jest szczęśliwym.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.