I, q. 13, a. 3
Czy jakieś imię orzeka się o Bogu w znaczeniu właściwym
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że żadne imię nie orzeka się o Bogu w znaczeniu właściwym. Wszystkie bowiem imiona, które orzekamy o Bogu, są wzięte ze stworzeń, jak to powiedziano (par. 1). Lecz imiona stworzeń orzekają się o Bogu w znaczeniu przenośnym, jak gdy się mówi: Bóg jest kamieniem, lub lwem, lub czymś tego rodzaju. Wszystkie przeto imiona, mówione o Bogu, orzeka się w znaczeniu przenośnym.
Zarzut drugi. Oprócz tego, żadne imię w znaczeniu właściwym nie mówi się o kimś, od którego raczej się je odsuwa, niżby się o nim orzekało. Lecz wszystkie tego rodzaju imiona dobry, mądry i tym podobne, prawdziwiej odsuwa się od Boga, niż się o Nim orzeka, jak to widać z Dionizego w 2 rozdziale Cael. Hier. Żadne przeto z tych imion nie orzeka się o Bogu w znaczeniu właściwym.
Zarzut trzeci. Oprócz tego imiona ciał orzeka się o Bogu tylko przenośnie, skoro jest bezcielesny. Lecz wszystkie tego rodzaju imiona zawierają w sobie jakieś warunki cielesne; oznaczają bowiem coś wraz z czasem i ze złożeniem i z innymi rzeczami tego rodzaju, które są warunkami ciał. A więc wszystkie tego rodzaju imiona orzeka się o Bogu przenośnie.
Lecz przeciwnym temu jest, co mówi Ambroży (Prol. de Fide cyt. 1): Istnieją pewne imiona, które w sposób oczywisty wykazują własności bóstwa. I znowu takie, które wyrażają widoczną prawdę bożego majestatu; są zaś inne, które orzekają się o Bogu przenośnie przez podobieństwo. Nie wszystkie tedy imiona orzekają się o Bogu przenośnie, lecz niektóre orzekają się w znaczeniu właściwym.
Odpowiadam, że jak się powiedziało (par. poprzedni), Boga poznajemy z doskonałości, które w stworzeniach pochodzą od Niego. Te zaś doskonałości są w Bogu w sposób znamienitszy niż w stworzeniach. Umysł zaś nasz w ten sposób je dostrzega, jak są w stworzeniach, a w jaki sposób je dostrzega, w taki wyraża przez imiona. W imionach tedy, które Bogu przypisujemy, należy rozważać dwie rzeczy, mianowicie same oznaczane przez nie doskonałości, jak dobroć, życie i tym podobne, oraz sposób oznaczania. Co do tego tedy, co oznaczają tego rodzaju imiona, odnoszą się one do Boga w znaczeniu właściwym i bardziej właściwym niż do samych stworzeń, i orzekają się o Nim w pierwszym rzędzie. Co zaś do sposobu oznaczania, nie orzekają się o Bogu w sposób właściwy. Albowiem mają sposób oznaczania, który stosuje się do stworzeń.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Niektóre imiona oznaczają tego rodzaju doskonałości pochodzące w stworzeniach od Boga w ten sposób, że sam sposób niedoskonały, w którym stworzenie uczestniczy w bożej doskonałości, zawiera się w samym znaczeniu imienia; jak na przykład kamień oznacza jakiś byt materialny; i tego rodzaju imiona można przypisywać Bogu tylko w sposób przenośny. Niektóre natomiast imiona oznaczają same doskonałości w sposób bezwzględny, bez tego, by jakiś sposób uczestnictwa zawierał się w ich oznaczeniu; jak na przykład byt, dobre, żyjące, i inne tego rodzaju, i takie imiona orzeka się o Bogu w sposób właściwy.
Odpowiedź na drugi zarzut. Dionizy dlatego mówi, że tego rodzaju imiona przeczy się o Bogu, ponieważ to, co imię oznacza, nie odpowiada w ten sposób temu, czym imię oznacza, lecz w sposób doskonalszy. Stąd mówi tamże Dionizy, że Bóg jest ponad wszelką substancję i życie.
Odpowiedź na trzeci zarzut. Te imiona, które się orzeka o Bogu w sposób właściwy, wnoszą warunki cielesne nie w samym przedmiocie oznaczonym przez imię, lecz co do sposobu oznaczania. Te zaś, które się orzeka przenośnie o Bogu, wnoszą warunek cielesny w sam przedmiot przez nie oznaczony.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.