I, q. 13, a. 4
Czy imiona orzekane o Bogu są synonimami
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że te imiona, które orzeka się o Bogu, są synonimami. Synonimami bowiem nazywa się te imiona, które znaczą zupełnie to samo. Lecz te imiona, które orzeka się o Bogu, oznaczają w Bogu zupełnie to samo; ponieważ dobroć boża jest Jego istotnością i podobnie mądrość. Zatem te imiona są zupełnie synonimami.
Zarzut drugi. Oprócz tego, jeśliby się powiedziało, że te imiona oznaczają to samo co do rzeczy, lecz różnią się pojęciowo, można przeciw temu powiedzieć: pojęcie, któremu nie odpowiada coś w rzeczy, jest puste; jeśli więc te pojęcia są liczne, a rzecz jest jedna, wydaje się, że te pojęcia są puste.
Zarzut trzeci. Oprócz tego, bardziej jest coś jednym, co jest jednym rzeczowo i pojęciowo, niż to, co jest jednym rzeczowo a wielorakim pojęciowo. Lecz Bóg jest najbardziej jednym. Wydaje się zatem, że nie jest jednym rzeczowo, a wielorakim pojęciowo. I tak imiona orzekane o Bogu nie oznaczają różnych pojęć i w ten sposób są synonimami.
Lecz przeciwnie, wszystkie synonimy ze sobą nawzajem sprzężone są błahym powtarzaniem, jak np. gdyby się powiedziało: suknia, odzież. Jeśli więc wszystkie imiona orzekane o Bogu są synonimami, nie można by z należytą czcią powiedzieć Bóg dobry, lub coś podobnego; gdy tymczasem napisano u Jeremiasza (Jr 32, 18): „Najmężniejszy, wielki, możny, Pan zastępów imię Tobie”.
Odpowiadam, że tego rodzaju imiona orzekane o Bogu nie są synonimami. A to łatwo byłoby zrozumieć, gdybyśmy powiedzieli, że te imiona wprowadzono celem odsunięcia lub oznaczenia stosunku przyczyny odnośnie do stworzeń; w ten sposób bowiem byłyby pojęcia tych imion różne, odpowiednio do różnych rzeczy, które zaprzeczamy, lub odpowiednio do różnych skutków, które podnosimy. Lecz odnośnie do tego, co powiedziano (par. 2), że tego rodzaju imiona oznaczają bożą substancję, chociaż w sposób niedoskonały, jasno także wynika z tego, co powiedziano powyżej (par. 1 i 2), że mają różne znaczenia. Idea bowiem, którą oznacza imię, jest pojęciem umysłu o rzeczy oznaczonej przez imię. Nasz zaś umysł, skoro poznaje Boga ze stworzeń, tworzy celem zrozumienia Boga pojęcia odpowiednie do doskonałości pochodzących w stworzeniach od Boga. Wprawdzie te doskonałości uprzednio w Bogu istnieją zjednoczone i pojedynczo, stworzenia jednak przyjmują je rozdzielnie i wielorako. Jak więc różnym doskonałościom stworzeń odpowiada jeden pojedynczy początek, przedstawiony przez różne doskonałości stworzeń w sposób rozmaity i wieloraki, tak różnym i wielorakim pojęciom naszego umysłu odpowiada coś jednego, zupełnie pojedynczego, zrozumiałego w sposób niedoskonały, stosownie do tego rodzaju pojęć. I dlatego imiona przypisywane Bogu, chociaż oznaczają rzecz jedną, jednak nie są synonimami, ponieważ oznaczają ją pod wieloma i rozmaitymi względami.
I stąd wynika rozwiązanie pierwszego zarzutu: ponieważ nazywa się synonimami te imiona, które oznaczają coś jednego pod jednym względem. Te bowiem wyrazy, które oznaczają pojęcia różne jednej rzeczy, nie oznaczają czegoś jednego bezpośrednio i absolutnie; imię bowiem oznacza rzecz tylko za pośrednictwem pojęcia umysłu, jak się powyżej powiedziało (par. 1).
Odpowiedź na drugi zarzut. Liczne pojęcia tych imion nie są czcze i puste: ponieważ im wszystkim odpowiada coś jednego pojedynczego, przedstawionego przez wszystkie tego rodzaju imiona w sposób wieloraki i niedoskonały.
Odpowiedź na trzeci zarzut. To właśnie należy do doskonałej jedności Boga, że te rzeczy, które są w innych wielorako i rozdzielnie, w Nim są pojedynczo i zjednoczone. I stąd pochodzi, że jest jednym rzeczowo a wielorakim pojęciowo: ponieważ umysł nasz w ten sposób wielorako Go pojmuje, jak rzeczy wielorako Go przedstawiają.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.