I, q. 13, a. 6
Czy imiona pierwej orzekają się o stworzeniu niż o Bogu
Zarzut pierwszy. Wydaje się, że imiona pierwej orzekają się o stworzeniu niż o Bogu. Według tego bowiem nadajemy czemuś imię, według czego je poznajemy; skoro imiona według Filozofa są znakami pojęć. Lecz pierwej poznajemy stworzenie niż Boga. Zatem imiona nadawane przez nas, pierwej odnoszą się do stworzeń niż do Boga.
Zarzut drugi. Oprócz tego wedle Dionizego w Księdze De Div. nom. (cap. 1), nazywamy Boga ze stworzeń. Lecz imiona przeniesione ze stworzeń na Boga pierwej orzeka się o stworzeniach, niż o Bogu, jak na przykład lew, kamień i tym podobne. Zatem wszystkie imiona, które orzeka się o Bogu i o stworzeniach, orzeka się pierwej o stworzeniach niż o Bogu.
Zarzut trzeci. Oprócz tego wszystkie imiona, które się orzeka wspólnie o Bogu i o stworzeniach, orzeka się o Bogu, jako o przyczynie wszystkich, jak mówi Dionizy (De mystic. theol. c. 1). Lecz co mówi się o czymś przez przyczynę, mówi się o nim drugorzędnie: pierwej bowiem nazywa się zwierzę zdrowym, niż lekarstwo, które jest przyczyną zdrowia. Zatem tego rodzaju imiona, pierwej mówi się o stworzeniach, niż o Bogu.
Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Ef 3, 14-15): zginam kolana moje przed Ojcem Pana naszego Jezusa, z którego zwie się wszelkie ojcostwo w niebie i na ziemi. I to samo widocznym jest o innych imionach, które mówi się o Bogu i o stworzeniach. Zatem tego rodzaju imiona pierwej mówi się o Bogu niż o stworzeniach.
Odpowiadam, że we wszystkich imionach, które orzeka się analogicznie o wielu rzeczach, muszą wszystkie imiona orzekać się odnośnie do czegoś jednego: dlatego trzeba, żeby to jedno kładło się w definicji wszystkich. A ponieważ pojęciem, które oznacza imię, jest definicja, jak to powiedziano w IV Metaph., trzeba, żeby to imię w pierwszym rzędzie orzekało się o tym, co kładzie się w definicji innych, a w drugim rzędzie o innych, według porządku, w którym przybliżają się więcej lub mniej do owego pierwszego, jak zdrowe, które orzeka się o zwierzęciu, wchodzi w definicję zdrowego, które orzeka się o lekarstwie; a to nazywa się zdrowym, o ile jest przyczyną zdrowia w zwierzęciu; i w definicji zdrowego, które mówi się o moczu, który nazywa się zdrowym, o ile jest znakiem zdrowia zwierzęcia. W ten sposób więc wszystkie imiona, które orzekają się w sposób przenośny o Bogu, pierwej orzeka się o stworzeniach niż o Bogu: powiedziane bowiem o Bogu nic innego nie oznaczają, jak podobieństwa do takich stworzeń. Jak bowiem śmiać się powiedziane o łące, nic innego nie oznacza, jak że łąka kwitnąca podobna jest w piękności do człowieka, gdy się śmieje, w odpowiednich granicach podobieństwa; tak imię lew, powiedziane o Bogu, nic innego nie oznacza jak to, że Bóg podobnie objawia potęgę w swych czynach, jak lew w swoich. I stąd jest jasnym, że o ile orzeka się je o Bogu, można ich znaczenie określić tylko przez to, co się orzeka o stworzeniach.
Do innych zaś imion, których nie orzeka się przenośnie o Bogu, stosowałoby się to samo, gdyby orzekały się o Bogu tylko jako o przyczynie, jak to niektórzy twierdzili. Tak bowiem, gdy mówi się Bóg jest dobry, nic innego by nie znaczyło, jak to, że Bóg jest przyczyną dobroci stworzenia: i tak to imię dobry, powiedziane o Bogu, zawierałoby w swym pojęciu dobroć stworzenia. Stąd dobre mówiłoby się pierwej o stworzeniu niż o Bogu. Lecz wykazano powyżej (par. 2), że tego rodzaju imiona orzekają się o Bogu nie tylko jako o przyczynie, lecz także istotnościowo. Gdy bowiem mówi się Bóg jest dobry, lub mądry, nie tylko oznacza się, że On sam jest przyczyną mądrości lub dobroci, lecz że one istnieją uprzednio w Nim w sposób doskonalszy. Stąd odnośnie do tego należy powiedzieć, że co do rzeczy oznaczonej przez imię, imiona te pierwej orzeka się o Bogu, niż o stworzeniach: ponieważ tego rodzaju doskonałości płyną od Boga do stworzeń. Lecz co do nadawania imienia, pierwej nadajemy je stworzeniom, które pierwej poznajemy. Stąd mają one też sposób oznaczania, który odpowiada stworzeniom, jak to powyżej (par. 3) powiedziano.
Odpowiedź na pierwszy zarzut. Zarzut ten pochodzi ze sposobu nadawania imienia.
Odpowiedź na drugi zarzut. Nie ta sama reguła stosuje się do imion, które się orzeka o Bogu przenośnie, co i do innych, jak to powiedziano (w corpus paragrafu).
Odpowiedź na trzeci zarzut. Zarzut ten byłby słuszny, gdyby tego rodzaju imiona orzekało się o Bogu tylko jako o przyczynie, a nie istotnościowo, jak zdrowe o lekarstwie.
Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.