Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 13, a. 9

Czy to imię Bóg można nadawać innym

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że to imię Bóg można nadawać innym. Komu bowiem nadaje się rzecz przez imię oznaczoną, nadaje się i samo imię. Lecz to imię Bóg, jak to powiedziano (paragraf poprz.), oznacza boską naturę, którą można nadawać innym, wedle owych słów (2 P 1, 4): „Wielkie i kosztowne obietnice nam darował, abyśmy się przez nie stali uczestnikami boskiego przyrodzenia”. Zatem to imię Bóg można nadawać innym.

Zarzut drugi. Oprócz tego samych tylko imion własnych nie można nadawać innym. Lecz to imię Bóg nie jest imieniem własnym, lecz pospolitym. A to widać z tego, że posiada liczbę mnogą, według owych słów (Ps 81, 6): „Powiedziałem, bogami jesteście”. A więc to imię Bóg można nadawać innym.

Zarzut trzeci. Oprócz tego to imię Bóg nadaje się z działania, jak powiedziano (paragraf poprzedni). Lecz inne imiona, które nadają się Bogu z działań, czyli ze skutków, można nadawać innym, jak na przykład dobry, mądry itp. A więc to imię Bóg można nadawać innym.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano (Mdr 14, 21): „Imię, które żadnej rzeczy nie ma być przywłaszczone, nadali drzewom i kamieniom”, a mówi o imieniu bóstwa. A więc tego imienia Bóg nie można nadawać innym.

Odpowiadam, że imię jakieś może być stosowane do innych dwojako. Jednym sposobem właściwie, drugim sposobem przez podobieństwo. Właściwie mianowicie stosowalnym jest to, które według całkowitego znaczenia imienia jest stosowalne do wielu. Przez podobieństwo zaś stosowalne jest to, co jest stosowalne według jakiejś z tych rzeczy, które zawierają się w znaczeniu imienia. To bowiem imię lew w znaczeniu właściwym stosowalne jest do wszystkich owych istot, w których znachodzi się natura, którą oznacza to imię lew. Przez podobieństwo zaś stosowalnym jest ono do tych istot, które uczestniczą w jakimś przymiocie lwa, jak na przykład odwadze, lub męstwie, i takie zwie się lwami w znaczeniu przenośnym. Aby zaś wiedzieć, które imiona mogą być w znaczeniu właściwym udzielane, należy zważyć, że wszelka forma, istniejąca w podmiocie pojedynczym, przez który się wyosabnia, jest wspólną wielu, albo rzeczowo, albo przynajmniej pojęciowo, tak, jak natura ludzka wspólną jest dla wielu rzeczowo i pojęciowo. Natura zaś słońca nie jest wspólną dla wielu rzeczowo, lecz tylko pojęciowo. Można bowiem pojąć naturę słońca jako istniejącą w wielu podmiotach. A to dlatego, że umysł pojmuje naturę jakiegokolwiek gatunku przez oderwanie od przedmiotu pojedynczego. Stąd istnienie czy to w jednym poszczególnym podmiocie, czy w wielu, leży poza pojęciem natury gatunku. Stąd zachowując nienaruszone pojęcie natury gatunku, można ją pojąć jako istniejącą w wielu. Lecz to co poszczególne, dla tego samego, że jest poszczególne, oddzielonym jest od wszystkich innych. Stąd wszelkie imię nadane na oznaczenie czegoś poszczególnego, nie jest stosowalne ani w rzeczy, ani w umyśle. Nie można bowiem nawet pomyśleć wielości tej tu poszczególnej rzeczy. Stąd żadne imię oznaczające jakiegoś osobnika, nie jest stosowalne do wielu w znaczeniu właściwym, lecz tylko przez podobieństwo; jak np. ktoś przenośnie może się zwać Achillesem, o ile posiada jakąś właściwość Achillesa, na przykład męstwo. Gdyby zaś można było pojąć formy, które nie wyosabniają się przez jakieś podłoże, lecz przez siebie same (mianowicie ponieważ są formami oddzielnie bytującymi), tak jak są same w sobie, nie można by ich było przypisywać innym ani rzeczowo, ani w umyśle, chyba może tylko przez porównanie, jak powiedziano o osobnikach. Lecz ponieważ form pojedynczych bytujących oddzielnie same przez się nie możemy pojąć według tego, czym są, lecz pojmujemy je na sposób rzeczy złożonych, mających formy w materii, dlatego, jak powiedzieliśmy (par. 1), nadajemy im imiona rzeczowe, oznaczające naturę w jakimś podłożu. Stąd o ile to należy do pojęcia imion, tak samo rzecz się ma z imionami, które nadajemy celem oznaczenia natur rzeczy złożonych, jak z imionami, które nakładamy celem oznaczenia natur pojedynczych, oddzielnie bytujących. Stąd skoro to imię Bóg nadano na oznaczenie natury boskiej, jak powiedzieliśmy (par. poprz.), natury zaś boskiej powielać nie można (jak okazano wyżej, R. XI, par. 3), wynika stąd, że tego imienia Bóg, nie można wprawdzie nadawać innym rzeczowo, lecz można je nadawać innym odnośnie do mniemania; jak na przykład to imię słońce byłoby stosowalne do innych w mniemaniu tych, którzy przyjmują liczne słońca. I według tego się mówi (Ga 4, 8): „tym, którzy z natury nie są bogami, służyliście”. Glossa (między liniami): „Nie są bogami z natury, lecz w mniemaniu ludzi”. Mimo to stosowalnym jest do innych to imię Bóg nie odnośnie do całkowitego swego znaczenia, lecz odnośnie do czegoś nim objętego przez pewne podobieństwo; jak gdy bogami zwą się ci, którzy przez podobieństwo uczestniczą w czymś bożym: wedle owych słów (Ps 81, 6): „Ja rzekłem, bogami jesteście”. Gdyby zaś istniało jakieś imię, nadane dla oznaczenia Boga nie ze strony natury, lecz ze strony podłoża, o ile rozważa się Go jako to coś, imię takie nie byłoby w żaden sposób stosowalne; jak może na przykład jest imię Tetragrammaton u Hebrajczyków. I podobnie gdyby ktoś nadał imię słońcu, oznaczając ten osobnik.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Natury boskiej innym udzielać nie można, chyba na sposób uczestnictwa w podobieństwie.

Odpowiedź na drugi zarzut. To imię Bóg jest imieniem pospolitym, a nie własnym, ponieważ oznacza naturę boską, jako znajdującą się w tym, który ją posiada, chociaż Bóg sam w rzeczywistości nie jest ani powszechny, ani szczegółowy. Imiona bowiem nie wynikają ze sposobu bytowania, który jest w rzeczach, lecz ze sposobu bytowania, który jest w naszym poznaniu. A jednak według prawdziwości rzeczy nie jest imię stosowalne do innych, odnośnie do tego, co się powiedziało (w corpus paragrafu) o tym imieniu słońce.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Imiona te dobry, mądry i tym podobne nadano wprawdzie z doskonałości przechodzących od Boga na stworzenia, nie nadano ich jednak na oznaczenie boskiej natury, lecz na oznaczenie samych doskonałości bezwzględnie. I dlatego też odnośnie do prawdziwości rzeczy są stosowalne do wielu. Lecz to imię Bóg nadano na oznaczenie boskiej natury z działania swoistego Bogu, którego doświadczamy ustawicznie.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.