Przejdź do treści
Chrześcijańska Rzeczywistość

I, q. 14, a. 10

Czy Bóg poznaje zło

Zarzut pierwszy. Wydaje się, że Bóg nie poznaje zła. Mówi bowiem Filozof w III De Anima, że umysł, który nie jest w możności, nie zna braku. Lecz zło jest brakiem dobra, jak mówi Augustyn (Confess. l. III, c. 7). Skoro zatem umysł Boga nigdy nie jest w możności, lecz zawsze w czynie, jak to wynika z tego co powiedziano powyżej (par. 2), wydaje się, że Bóg nie poznaje zła.

Zarzut drugi. Oprócz tego wszelka wiedza albo jest przyczyną poznanego, albo przez nie spowodowaną. Lecz wiedza Boga nie jest przyczyną zła, ani też nie jest spowodowaną przez zło. Zatem wiedza Boga nie obejmuje rzeczy złych.

Zarzut trzeci. Oprócz tego wszystko co się poznaje, poznaje się przez swoje podobieństwo lub swe przeciwieństwo. Cokolwiek zaś Bóg poznaje, poznaje przez Swoją istotność, jak wynika z tego, co powiedziano (par. 2, 5). Istotność boża zaś ani nie jest podobieństwem zła, ani się jej zło nie przeciwstawia; nie ma bowiem nic przeciwnego istotności bożej, jak mówi Augustyn (XII De Civ. Dei cap. II). Zatem Bóg nie poznaje zła.

Zarzut czwarty. Oprócz tego, co się poznaje nie przez siebie samego, lecz przez coś innego, poznaje się niedoskonale. Lecz Bóg nie poznaje zła przez nie samo; gdyż w ten sposób musiałoby zło być w Bogu, poznane bowiem musi być w poznającym. Jeśli więc poznaje je przez coś innego, mianowicie przez dobro, poznaje je niedoskonale; a to jest niemożliwe, gdyż żadne poznanie Boga nie jest niedoskonałe. Zatem Bóg nie poznaje zła.

Lecz przeciwnym temu jest, co powiedziano: Piekło i zatracenie przed Panem. (Przp 15, 11).

Odpowiadam, że ktokolwiek poznaje doskonale rzecz jakąś, musi znać wszystko, co może się tej rzeczy przydarzyć. Są zaś pewne dobra, którym może się przydarzyć, że się psują przez zło. Stąd Bóg nie poznawałby doskonale dobra, gdyby nie poznawał także zła. O tyle zaś każda rzecz jest poznawalna, o ile jest. Stąd, skoro to jest istotnością zła, że jest ono brakiem dobra, przez to samo, że Bóg poznaje dobro, poznaje także zło; jak przez światło poznaje się ciemności. Stąd mówi Dionizy (De Div. Nom. c. VII), że Bóg ze Siebie Samego czerpie widzenie ciemności, nie skądinąd czerpiąc widzenie ciemności, jak ze światła.

Odpowiedź na pierwszy zarzut. Powiedzenie Filozofa należy rozumieć w ten sposób, że umysł, który nie jest w możności, nie poznaje braku przez brak w nim istniejący. A to zgadza się z tym co mówił powyżej, że punkt i wszystko co niepodzielne poznaje się przez brak podzielenia. To zaś stąd pochodzi, że formy pojedyncze i niepodzielne nie istnieją w naszym umyśle w czynie, lecz tylko w możności; gdyby bowiem istniały w naszym umyśle w czynie, nie poznawałoby się ich przez brak. I w ten sposób substancje odłączone poznają rzeczy pojedyncze. Bóg więc nie poznaje zła przez brak w Nim istniejący, ale przez przeciwne dobro.

Odpowiedź na drugi zarzut. Wiedza Boga nie jest przyczyną zła; lecz jest przyczyną dobra, przez które poznaje się zło.

Odpowiedź na trzeci zarzut. Chociaż zło nie przeciwstawia się istotności bożej, która nie może podlegać zepsuciu przez zło, przeciwstawia się je jednak skutkom Boga; a te poznaje przez Swą istotność i znając je, poznaje zło przeciwne.

Odpowiedź na czwarty zarzut. Poznawanie czegoś tylko przez coś innego należy do poznania niedoskonałego, jeśli ono jest samo przez się poznawalne. Lecz zło nie jest poznawalne samo przez się; do pojęcia zła należy bowiem, by było brakiem dobra. I w ten sposób nie można go określić ani poznać jak tylko przez dobro.

Przekład: Summa teologiczna, Kraków 1927 do 1933, tłumaczona staraniem redakcji „Wiadomości Katolickich”; pisownia uwspółcześniona.